--- title: "Ademhalen" book: "Biologie basisschool en onderbouw" subject: biology language: nl chapter: 26 exercises: 11 source: https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/26-ademhalen --- # Hoofdstuk 26 — Ademhalen Houd je adem in en begin te tellen. Ver voor de minuut om is, eist je borst steeds dringender om weer te mogen bewegen. Een maaltijd kun je overslaan, slapen kan tot vanavond wachten — maar lucht is *nu* nodig, dag en nacht, ongeveer vijftien keer per minuut. Wat is er zo dringend aan een teug lucht? ## 26.1 De ademhalingsbewegingen **Definitie 26.1 (In- en uitademen).** *Ademhalen* is het eindeloze afwisselen van twee bewegingen: - *inademen* (inhaleren): de borst zet uit en er stroomt lucht naar binnen door [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) of [mond](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-tract) ; - *uitademen* (exhaleren): de borst ontspant en de lucht stroomt weer naar buiten. In rust herhaalt dat paar zich ongeveer $15$ keer per minuut — sneller bij [baby](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/15-de-stadia-van-het-leven#def-g3-stages-of-life-stages)’s, sneller bij inspanning — zonder dat je er ooit bij hoeft na te denken. **Voorbeeld 26.2 (De bewegingen bekijken).** Handen plat op je [ribben](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/17-botten-en-spieren#def-g3-bones-and-muscles-skeleton): bij het [inademen](#def-g4-breathing-movements) komt de ribbenkast onder je handpalmen omhoog en wordt hij breder; bij het [uitademen](#def-g4-breathing-movements) zakt hij weer terug. De flank van een slapende kat laat hetzelfde stijgen en dalen zien. De bewegingen stoppen nooit — wakker, slapend, van de eerste kreet tot de laatste dag. ## 26.2 Waar de lucht heen gaat **Definitie 26.3 (De ademhalingsorganen).** Ingeademde lucht reist door de [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) (of de [mond](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-tract)) omlaag door de *luchtpijp* — de stevige geringde buis die je voor in je [hals](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/4-mijn-lichaam#def-g1-my-body-parts) kunt voelen — die zich in twee takken splitst, één naar elke *long*. De longen, twee sponsachtige organen die de ribbenkast vullen (achter de [ribben](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/17-botten-en-spieren#def-g3-bones-and-muscles-skeleton) uit [Definitie 17.1](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/17-botten-en-spieren#def-g3-bones-and-muscles-skeleton)), eindigen in miljoenen piepkleine luchtzakjes, elk omwikkeld met fijne bloedvaten. ![De weg van een ademteug: luchtpijp, twee takken, twee longen — en, aan de fijnste uiteinden van de takken, miljoenen piepkleine luchtzakjes omwikkeld met fijne bloedvaten, veel te klein om op deze schaal te zien.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/biology-1/g4-breathing/fig-c398f694edf3.svg) *De weg van een ademteug: [luchtpijp](#def-g4-breathing-organs), twee takken, twee [longen](#def-g4-breathing-organs) — en, aan de fijnste uiteinden van de takken, miljoenen piepkleine luchtzakjes omwikkeld met fijne bloedvaten, veel te klein om op deze schaal te zien.* **Opmerking 26.4 (Met opzet sponsachtig).** Miljoenen zakjes in plaats van twee eenvoudige zakken: het is opnieuw de truc van de [dunne darm](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-tract) ([Opmerking 25.6](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#rem-g4-journey-of-food-surface)). Al die zakjeswanden tellen op tot een enorm ontmoetingsoppervlak tussen lucht en [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) — zo groot als een halve tennisbaan, opgevouwen in je borst. ## 26.3 Waar ademhalen voor dient **Propositie 26.5 (Zuurstof opnemen, koolstofdioxide teruggeven).** Lucht is een mengsel van gassen, en het lichaam wil er één van: *zuurstof*. In de zakjes van de [longen](#def-g4-breathing-organs) gaat de zuurstof uit verse lucht het [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) in, dat haar naar elk deel van het lichaam brengt; daar wordt ze samen met [voedingsstoffen](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-digestion) gebruikt om de [energie](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/18-evenwichtig-eten#prop-g3-balanced-diet-jobs) van [Propositie 18.1](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/18-evenwichtig-eten#prop-g3-balanced-diet-jobs) vrij te maken. Het afvalgas van het lichaam, *koolstofdioxide*, maakt de terugreis en wordt uitgeademd. Uitgeademde lucht bevat minder zuurstof en meer koolstofdioxide dan ingeademde lucht — en dat verschil is precies waar [ademhalen](#def-g4-breathing-movements) *voor* dient. **Bewijs.** *Op dit niveau zonder bewijs aangenomen.* ∎ **Voorbeeld 26.6 (Waarom je van rennen buiten adem raakt).** Als je sprint, verbranden je [benen](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/4-mijn-lichaam#def-g1-my-body-parts) snel [energie](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/18-evenwichtig-eten#prop-g3-balanced-diet-jobs) — dus hebben ze snel zuurstof nodig. De ademhaling doet mee: van ongeveer $15$ rustige teugen per minuut naar $40$ of meer, en diepe, terwijl het hart ([Hoofdstuk 27](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/27-het-hart-en-het-bloed#ch-g4-heart-and-blood) vertelt zijn kant van het verhaal) raast om de leveringen te versnellen. Het hijgen na de wedloop is het lichaam dat zijn zuurstofrekening vereffent. **Voorbeeld 26.7 (De beslagen spiegel).** Adem op een koude spiegel: damp. Uitgeademde lucht komt veranderd terug — opgewarmd, bevochtigd, en, onzichtbaar, armer aan zuurstof en rijker aan koolstofdioxide. De spiegel laat het vocht zien; de gaswisseling die hij niet kan tonen is het belangrijke deel. ![Uitgeademde lucht zichtbaar gemaakt: warm, vochtig — en onzichtbaar armer aan zuurstof, rijker aan koolstofdioxide.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/biology-1/g4-breathing/img-5763472b4d4e.jpg) *Uitgeademde lucht zichtbaar gemaakt: warm, vochtig — en onzichtbaar armer aan zuurstof, rijker aan koolstofdioxide.* **Methode 26.8 (Voor je adem zorgen).** 1. Lucht kamers dagelijks — veel ademhalers in een gesloten kamer betekent muffe lucht vol koolstofdioxide; 2. adem in koude of stoffige lucht door je [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) : die verwarmt, bevochtigt en filtert; 3. ren, zwem, speel — geoefende [longen](#def-g4-breathing-organs) en ademhalingsspieren worden sterker en dieper; 4. houd rook bij je [longen](#def-g4-breathing-organs) vandaan: die maakt de tere zakjes vuil, en ze maken zichzelf maar langzaam weer schoon. ## 26.4 Oefeningen **Oefening 26.1 ★.** Noem de twee ademhalingsbewegingen en wat de borst bij elk doet. **Oplossing van Oefening 26.1.** [Inademen](#def-g4-breathing-movements): de borst zet uit en er stroomt lucht naar binnen. [Uitademen](#def-g4-breathing-movements): de borst ontspant en de lucht stroomt naar buiten. **Oefening 26.2 ★.** Volg de weg van een ademteug van de [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) tot de piepkleine luchtzakjes. **Oplossing van Oefening 26.2.** [Neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) (of [mond](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-tract)), [luchtpijp](#def-g4-breathing-organs), de twee takken, de [longen](#def-g4-breathing-organs), en ten slotte de miljoenen piepkleine luchtzakjes omwikkeld met bloedvaten. **Oefening 26.3 ★.** Ongeveer hoe vaak per minuut ademt een rustig kind in rust? Wat gebeurt er met dat getal tijdens een sprint, en waarom? **Oplossing van Oefening 26.3.** Ongeveer $15$ keer per minuut. Bij een sprint stijgt dat naar $40$ of meer, en ook dieper — de hardwerkende [spieren](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/17-botten-en-spieren#def-g3-bones-and-muscles-muscle) hebben sneller zuurstof nodig, dus laden de [longen](#def-g4-breathing-organs) die sneller. **Oefening 26.4 ★.** Welk gas haalt het lichaam uit de lucht, en welk gas geeft het terug? Waar precies vindt de wisseling plaats? **Oplossing van Oefening 26.4.** Het neemt zuurstof op en geeft koolstofdioxide terug. De wisseling gebeurt in de piepkleine luchtzakjes van de [longen](#def-g4-breathing-organs), dwars door hun dunne wanden, met het [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb). **Oefening 26.5 ★.** Hoe verschilt uitgeademde lucht van ingeademde lucht? Noem drie verschillen. **Oplossing van Oefening 26.5.** Uitgeademde lucht is warmer, vochtiger (de beslagen spiegel), armer aan zuurstof en rijker aan koolstofdioxide. **Oefening 26.6 ★.** Waarom zijn de [longen](#def-g4-breathing-organs) gebouwd als miljoenen piepkleine zakjes in plaats van als twee eenvoudige zakken? Welk ander orgaan van dit jaar gebruikt dezelfde truc? **Oplossing van Oefening 26.6.** Omdat de wisseling tussen lucht en [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) oppervlak vraagt: miljoenen zakjeswanden tellen op tot een halve tennisbaan aan ontmoetingsoppervlak, opgevouwen in de borst. De [dunne darm](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-tract) haalt met haar plooien dezelfde truc uit om [voedingsstoffen](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#def-g4-journey-of-food-digestion) op te nemen. **Oefening 26.7 ★.** Waarom kun je op een ijskoude of stoffige dag beter door je [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) ademen? **Oplossing van Oefening 26.7.** De [neus](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/5-de-vijf-zintuigen#def-g1-the-five-senses-sense) verwarmt, bevochtigt en filtert de lucht onderweg naar binnen — koude, droge, stoffige lucht bereikt de tere [longen](#def-g4-breathing-organs) al voorbereid. **Oefening 26.8 ★.** Probeer het: tel rustig zittend een minuut lang je ademteugen. Doe daarna twintig jumping jacks en tel opnieuw. Geef beide getallen en verklaar het verschil. **Oplossing van Oefening 26.8.** Open antwoord. Meestal ongeveer $15$ in rust en $25$–$40$ na de jumping jacks: de werkende [spieren](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/17-botten-en-spieren#def-g3-bones-and-muscles-muscle) eisten meer zuurstof, dus versnelde en verdiepte de ademhaling om die te leveren. **Oefening 26.9 ★★.** Maaltijden kunnen uren wachten; [ademhalen](#def-g4-breathing-movements) kan geen minuut wachten. Wat zegt dat over hoeveel zuurstof het lichaam in voorraad houdt, vergeleken met zijn voedselvoorraden? **Oplossing van Oefening 26.9.** Dat het lichaam voedsel royaal opslaat (voor uren of dagen) maar bijna helemaal geen voorraad zuurstof aanhoudt — amper een minuut. Zuurstof moet daarom voortdurend geleverd worden, teug na teug, en daarom kan de ademhaling nooit lang pauzeren. **Oefening 26.10 ★★.** Een klaslokaal voelt tegen het eind van de ochtend “benauwd”. Wat is er met de lucht veranderd, volgens [Propositie 26.5](#prop-g4-breathing-exchange), en wat schrijft [Methode 26.8](#met-g4-breathing-care) voor? **Oplossing van Oefening 26.10.** Vijfentwintig ademhalers hebben de hele ochtend zuurstof uit de lucht van het lokaal gehaald en er koolstofdioxide voor teruggegeven: die lucht is armer aan het ene en rijker aan het andere geworden. Het voorschrift is regel 1: zet de ramen open en lucht het lokaal. **Oefening 26.11 ★★★.** De forel heeft geen [longen](#def-g4-breathing-organs): er stroomt water over haar geveerde kieuwen, en daar gaat de zuurstof die *in het water is opgelost* haar [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) in. Welke taak delen kieuwen en [longen](#def-g4-breathing-organs)? En waarom stikt een forel in de lucht, waar zuurstof volop aanwezig is? (Tip: buiten het water zakken de geveerde kieuwoppervlakken in elkaar en plakken ze aan elkaar.) **Oplossing van Oefening 26.11.** Allebei zijn ze de ontmoetingsplaats van [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) en zuurstof: enorme, dunne, met [bloed](https://one-course.com/books/biology/1/nl/chapter/25-de-reis-van-het-voedsel#prop-g4-journey-of-food-absorb) doorregen oppervlakken waar zuurstof naar binnen oversteekt en koolstofdioxide naar buiten — kieuwen die zuurstof opgelost in water opnemen, [longen](#def-g4-breathing-organs) die haar uit de lucht halen. In de lucht zakken de geveerde kieuwoppervlakken van de forel in elkaar en plakken ze aan elkaar: het grote oversteekoppervlak krimpt tot bijna niets, en zonder oversteekoppervlak geen zuurstof, hoe rijk de lucht eromheen ook is.