--- title: "Stoffen herkennen" book: "Scheikunde van basisschool tot bovenbouw" subject: chemistry language: nl chapter: 10 exercises: 12 source: https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/10-stoffen-herkennen license: CC-BY-NC-SA-4.0 credit: "One Chemistry Book, One Course (one-course.com)" --- # Hoofdstuk 10 — Stoffen herkennen Op de plaats van een klein mysterie ligt een verfrommeld briefje, geschreven met zwarte viltstift, en in drie verschillende tassen worden drie viltstiften gevonden. Voor het oog hebben de drie inkten hetzelfde zwart. Een forensisch scheikundige heeft alleen een strookje papier, een beetje water en een halfuur nodig om te zeggen welke stift het briefje schreef. Scheikundigen herkennen stoffen niet aan hun uiterlijk, maar aan hoe ze zich gedragen in een test die speciaal voor hen gekozen is. **Wat je al weet.** Een [chemische stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-species) is één bepaalde soort stof; een [zuivere stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-pure-substance) bevat één enkele [chemische stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-species), een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) meerdere ([Hoofdstuk 8](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#ch-g6-pure-substances-and-mixtures)). Sommige stoffen lossen goed op in een [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute), andere weinig of helemaal niet: elke stof heeft haar eigen [oplosbaarheid](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solubility) ([Hoofdstuk 9](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#ch-g6-solutions-and-solubility)). ## 10.1 Wat een aantoningsreactie is **Definitie 10.1 (Aantoningsreactie en reagens).** Een *aantoningsreactie* voor een [chemische stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-species) is een eenvoudig experiment dat met die stof een zichtbaar resultaat geeft, en niet met de andere stoffen die je in dezelfde situatie tegenkomt. Er wordt een stof voor gebruikt die daarvoor gekozen is, het *reagens*. **Methode 10.2 (Een aantoningsreactie uitvoeren).** 1. Neem een klein monster van de stof die je wilt testen. 2. Voeg het [reagens](#def-g7-identifying-substances-characteristic-test) toe, of breng het in contact met het monster, zoals de test voorschrijft. 3. Neem waar: een kleurverandering, een troebeling, een vlam, een geluid. 4. Trek je conclusie: de test is *positief* als het verwachte resultaat optreedt, *negatief* als dat niet zo is. 5. Voer dezelfde test uit op een monster waarvan je weet dat de stof er niet in zit (een blanco): die moet negatief blijven, anders bewijst het resultaat niets. ## 10.2 Vier klassieke tests **Propositie 10.3 (Koolstofdioxide maakt kalkwater troebel).** Kalkwater is een heldere, kleurloze oplossing. Als je er koolstofdioxide doorheen leidt, wordt het melkachtig troebel wit. Uitgeademde [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) die je door een rietje blaast, maakt kalkwater troebel; frisse [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) die je erdoor pompt, doet dat nauwelijks. ![De kalkwatertest. Het gas dat in de eerste buis ontstaat, borrelt door kalkwater; als het kalkwater troebel wordt, is het gas koolstofdioxide.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-0d1562b35b7d.svg) *De kalkwatertest. Het gas dat in de eerste buis ontstaat, borrelt door kalkwater; als het kalkwater troebel wordt, is het gas koolstofdioxide.* **Propositie 10.4 (Water kleurt watervrij kopersulfaat blauw).** Watervrij kopersulfaat is een wit poeder. Een druppel water kleurt het meteen blauw. De test laat zien dat er water aanwezig is, in een vloeistof of in een vochtige vaste stof — niet dat de vloeistof zuiver water is. ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/img-e4242957a3c6.jpg) ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/img-90c9d8e5e8f4.jpg) *Watervrij kopersulfaat: een wit poeder. Foto: W. Oelen, CC BY-SA 3.0.* *Met water wordt het blauw; deze kristallen bevatten water. Foto: Stephanb, CC BY-SA 3.0.* **Veiligheid.** ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-93c17238ab7b.svg) ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-0df833fa40ae.svg) ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-259f91be137f.svg) Kopersulfaat: schadelijk bij inslikken en irriterend voor de huid (GHS07); het kan ernstig oogletsel veroorzaken (GHS05); zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen (GHS09). Veiligheidsbril en handschoenen; het afval wordt ingezameld, nooit door de gootsteen gespoeld. **Propositie 10.5 (Zuurstof doet een gloeiende houtspaander weer opvlammen).** Een houten spaander wordt aangestoken en daarna uitgeblazen, zodat er alleen nog een rode gloed over is. Steek je de gloeiende spaander in een reageerbuis met zuurstof, dan vlamt hij weer op. **Propositie 10.6 (Waterstof verbrandt met een blaffend plofje).** Een brandende spaander bij de opening van een kleine reageerbuis met waterstof geeft een kort, blaffend “plofje”: de waterstof verbrandt in één keer met de zuurstof van de [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air). ![Links: een gloeiende spaander vlamt weer op in zuurstof. Rechts: een brandende spaander bij de opening van een omgekeerde buis met waterstof geeft een blaffend plofje (waterstof is lichter dan lucht, dus de buis wordt met de opening naar beneden gehouden).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-b121811f6d36.svg) *Links: een gloeiende spaander vlamt weer op in zuurstof. Rechts: een brandende spaander bij de opening van een omgekeerde buis met waterstof geeft een blaffend plofje (waterstof is lichter dan [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air), dus de buis wordt met de opening naar beneden gehouden).* **Veiligheid.** ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-1664a80a99b8.svg) ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-ed7da6a7a91d.svg) Waterstof: zeer licht ontvlambaar gas (GHS02), onder druk opgeslagen in gasflessen (GHS04). De knalgasproef wordt met maar een paar milliliter gedaan, door de docent. ## 10.3 Papierchromatografie **Definitie 10.7 (Papierchromatografie en chromatogram).** *Papierchromatografie* scheidt de kleurstoffen van een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture). Je zet een kleine stip van het [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) op een lijn die vlak boven de onderkant van een strook papier getekend is; de onderkant van de strook staat in een [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute), dat langzaam in het papier omhoogkruipt en elke kleurstof meeneemt, de ene sneller dan de andere. Als het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) bijna bovenaan is, haal je de strook eruit en laat je haar drogen: dat is het *chromatogram*. ![Papierchromatografie van een zwarte inkt. Het oplosmiddel kruipt omhoog door het papier en scheidt de inkt in drie kleurstoffen.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-85b48ec4b775.svg) *[Papierchromatografie](#def-g7-identifying-substances-chromatography) van een zwarte inkt. Het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) kruipt omhoog door het papier en scheidt de inkt in drie kleurstoffen.* **Methode 10.8 (Een chromatogram lezen).** 1. Tel de vlekken boven elk startpunt: één vlek, één kleurstof; twee vlekken of meer, een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) van kleurstoffen. 2. Vergelijk de hoogtes: in hetzelfde [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) komt een kleurstof altijd even hoog. Een vlek op dezelfde hoogte als een bekende kleurstof is waarschijnlijk die kleurstof. 3. Gebruik een potloodlijn, nooit inkt: inkt zou zelf door het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) gescheiden worden. **Voorbeeld 10.9 (De kleurstoffen van snoepjes).** Het gekleurde laagje van snoepjes wordt in een beetje water afgeschraapt en op een strook gestipt, naast stippen van de voedingskleurstoffen die in snoep zijn toegestaan. Het [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) laat zien dat het groene laagje een gele en een blauwe kleurstof bevat, die allebei bij de toegestane kleurstoffen horen. ## 10.4 Een testoverzicht lezen **Propositie 10.10 (Een tabel van aantoningsreacties).** Scheikundigen zetten de tests die ze gebruiken in een tabel, een testoverzicht, dat je van links naar rechts leest: | gezochte stof | [reagens](#def-g7-identifying-substances-characteristic-test) of test | positief resultaat | | | --- | --- | --- | --- | | koolstofdioxide | kalkwater | kalkwater wordt troebel | | | water | watervrij kopersulfaat | wit wordt blauw | | | zuurstof | gloeiende spaander | de spaander vlamt op | | | waterstof | brandende spaander | een blaffend plofje | | | kleurstoffen van een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) | [papierchromatografie](#def-g7-identifying-substances-chromatography) | één vlek per kleurstof | | **Opmerking 10.11 (Wat een test niet zegt).** Een positieve test bewijst dat de stof aanwezig is, niet dat ze alleen is: een vloeistof die kopersulfaat blauw kleurt, bevat water, maar het kan zout water of sinaasappelsap zijn. Een negatieve test zegt alleen dat de stof afwezig is, of aanwezig in een te kleine hoeveelheid om iets te laten zien. ![Snoepjes met een suikerlaagje: hun kleuren zijn mengsels van kleurstoffen die chromatografie kan scheiden.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/img-9238faf10c06.jpg) *Snoepjes met een suikerlaagje: hun kleuren zijn [mengsels](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) van kleurstoffen die chromatografie kan scheiden.* ![Een docent test een gas met een gloeiende spaander.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/img-db7ec8823665.jpg) *Een docent test een gas met een gloeiende spaander.* ## 10.5 Oefeningen **Oefening 10.1 ★.** Met welke test toon je koolstofdioxide aan? Beschrijf het positieve resultaat. **Oplossing van Oefening 10.1.** De kalkwatertest: je leidt het gas door helder kalkwater, dat troebel wordt als het gas koolstofdioxide is. **Oefening 10.2 ★.** Een wit poeder wordt blauw als er een vloeistof op gedruppeld wordt. Wat laat dat zien over de vloeistof? **Oplossing van Oefening 10.2.** Het poeder is watervrij kopersulfaat, en de vloeistof bevat water. **Oefening 10.3 ★.** Een gloeiende spaander wordt in een gaspot gestoken en vlamt op. Welk gas zit er in de pot? **Oplossing van Oefening 10.3.** Zuurstof. **Oefening 10.4 ★.** Waarom teken je de startlijn van een papierchromatogram met potlood en niet met inkt? **Oplossing van Oefening 10.4.** Potlood lost niet op in het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute). Een inktlijn zou zelf meegenomen en gescheiden worden, en het [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) bederven. **Oefening 10.5 ★★.** Waarom moet de startlijn boven het niveau van het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) in het bekerglas liggen? **Oplossing van Oefening 10.5.** Als de stip onder het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) lag, zouden de kleurstoffen in het [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute) in het bekerglas [oplossen](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/2-mengen-en-oplossen#def-g2-mixing-and-dissolving-dissolve) in plaats van in het papier omhoog te kruipen. **Oefening 10.6 ★★.** Een [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) van een groene inkt laat twee vlekken zien, een op de hoogte van een gele referentiekleurstof en een op de hoogte van een blauwe referentiekleurstof. Is de groene inkt een [zuivere stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-pure-substance)? Waaruit bestaat hij? **Oplossing van Oefening 10.6.** Nee, het is een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) van twee kleurstoffen: waarschijnlijk de gele en de blauwe kleurstof van de referenties. **Oefening 10.7 ★★.** Welke test uit het testoverzicht zou je gebruiken om te laten zien dat een gas dat bij een reactie ontstaat waterstof is? Wat verwacht je te zien? **Oplossing van Oefening 10.7.** Vang een beetje van het gas op in een reageerbuis en houd een brandende spaander bij de opening: een blaffend plofje wijst op waterstof. **Oefening 10.8 ★★.** Uitgeademde [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) maakt kalkwater veel sneller troebel dan frisse [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air). Wat vertelt dat ons over de [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) die we uitademen? **Oplossing van Oefening 10.8.** Uitgeademde [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) bevat veel meer koolstofdioxide dan frisse [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air). **Oefening 10.9 ★★.** Een heldere vloeistof kleurt watervrij kopersulfaat blauw. Sam concludeert: “Het is zuiver water.” Leg uit waarom Sam ongelijk heeft. **Oplossing van Oefening 10.9.** De test laat zien dat er water aanwezig is, niet dat het er alleen is: zout water, sap of elk ander waterig [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) zou het poeder ook blauw kleuren. **Oefening 10.10 ★★.** Kijk naar het [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) van de zwarte inkt in dit hoofdstuk. Hoeveel kleurstoffen bevat de inkt? Welke is het hoogst gekomen? **Oplossing van Oefening 10.10.** Drie kleurstoffen (drie vlekken). De gele kleurstof is het hoogst gekomen. **Oefening 10.11 ★★★.** Drie potten bevatten zuurstof, waterstof en koolstofdioxide, maar hun etiketten zijn kwijt. Plan op papier de tests waarmee je elke pot een naam geeft, in een volgorde die zo weinig mogelijk tests gebruikt. **Oplossing van Oefening 10.11.** Bijvoorbeeld: een gloeiende spaander in elke pot — de pot waarin hij weer opvlamt, bevat zuurstof. Bij de andere twee een brandende spaander bij de opening — een blaffend plofje wijst op waterstof. De laatste pot bevat koolstofdioxide (te bevestigen met kalkwater). Twee of drie tests zijn genoeg. **Oefening 10.12 ★★★.** Een leerling test een gas met kalkwater en ziet niets gebeuren. Geef twee mogelijke verklaringen, en de controleproef die zou helpen kiezen. **Oplossing van Oefening 10.12.** Het gas bevat misschien geen koolstofdioxide, of te weinig om in die tijd iets te laten zien. Een controleproef met uitgeademde [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air), waarvan je weet dat ze koolstofdioxide bevat, controleert of het kalkwater werkt. ## 10.6 Probleem: Het vervalste briefje **Probleem 10.1.** Weekendprobleem — een briefje in viltstift, drie verdachte stiften, drie gasflessen zonder etiket, en een testoverzicht Het schoollaboratorium wordt gevraagd te helpen bij twee kleine mysteries. Eerst moet een briefje dat met zwarte viltstift geschreven is, gekoppeld worden aan een van drie zwarte stiften, 1, 2 en 3. Van het briefje en van elke stift wordt een druppel inkt genomen en op dezelfde strook papier gestipt, die daarna met water wordt ontwikkeld. Het [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography) staat hieronder. ![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/chemistry-1/g7-identifying-substances/fig-96dc047a73d2.svg) **Deel I — Het [chromatogram](#def-g7-identifying-substances-chromatography).** 1. Waarom zijn alle vier de inkten op dezelfde strook gestipt en samen ontwikkeld? 2. Is de inkt van het briefje een [zuivere stof](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-pure-substance) of een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) ? Leg uit. 3. Hoeveel kleurstoffen bevat de inkt van stift 1? Kan stift 1 het briefje geschreven hebben? 4. Stift 3 bevat ook drie kleurstoffen. Waarom kan die het briefje niet geschreven hebben? 5. Welke stift past bij het briefje? Leg uit met de hoogtes van de vlekken. **Deel II — Drie gasflessen.** Het tweede mysterie: drie kleine gasflessen, X, Y en Z, zijn hun etiket kwijt; ze bevatten zuurstof, waterstof en koolstofdioxide. Van elke fles wordt een beetje gas in een reageerbuis opgevangen. Gas X doet een gloeiende spaander weer opvlammen. Gas Y geeft met een brandende spaander een blaffend plofje. Gas Z maakt kalkwater troebel. 6. Geef de naam van gas X. 7. Geef de naam van gas Y. 8. Geef de naam van gas Z. 9. Voordat de leerling gas Z test, leidt ze gewone [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) even lang door hetzelfde kalkwater, en dat blijft helder. Hoe heet deze tweede proef, en wat voegt ze toe aan de conclusie? **Deel III — Het testoverzicht.** 10. Een kleurloze vloeistof die naast het briefje gevonden is, kleurt watervrij kopersulfaat blauw. Schrijf de regel van het testoverzicht op die je gebruikt, en wat het resultaat laat zien. 11. Bewijst dit resultaat dat de vloeistof zuiver water is? Leg uit. 12. Sluit het eerste mysterie af: hoeveel kleurstoffen bevat de inkt van het briefje, en welke stift heeft het geschreven? **Oplossing van Probleem 10.1.** **1.** Zodat de omstandigheden (papier, [oplosmiddel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/9-oplossingen-en-oplosbaarheid#def-g6-solutions-and-solubility-solute), tijd) voor alle vier hetzelfde zijn: alleen dan kun je de hoogtes van de vlekken vergelijken. **2.** Een [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture): de inkt geeft drie aparte vlekken, drie kleurstoffen. **3.** Twee kleurstoffen. Nee: de inkt van het briefje heeft drie kleurstoffen, en stift 1 heeft de rode en de gele kleurstof geen van beide. **4.** Haar drie vlekken liggen niet op dezelfde hoogtes als die van het briefje: het zijn drie andere kleurstoffen. **5.** Stift 2: haar drie vlekken liggen precies op de hoogtes van de drie vlekken van het briefje. **6.** Zuurstof. **7.** Waterstof. **8.** Koolstofdioxide. **9.** Een blanco (een controleproef). Ze laat zien dat het kalkwater niet vanzelf troebel wordt, en ook niet met gewone [lucht](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/4-lucht-een-mengsel-van-gassen#def-g4-air-a-mixture-of-gases-air) in die tijd: de troebeling met gas Z komt dus echt van koolstofdioxide. **10.** “Water — watervrij kopersulfaat — wit wordt blauw”: de vloeistof bevat water. **11.** Nee. Een positieve test laat zien dat er water aanwezig is, niet dat er niets anders is: de vloeistof kan een oplossing of een ander waterig [mengsel](https://one-course.com/books/chemistry/1/nl/chapter/8-zuivere-stoffen-en-mengsels#def-g6-pure-substances-and-mixtures-mixture) zijn. **12.** De inkt van het briefje bevat 3 kleurstoffen, en stift 2 heeft het briefje geschreven.