---
title: "Water vormt het land"
book: "Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw"
subject: earth
language: nl
chapter: 10
exercises: 11
source: https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land
license: CC-BY-NC-SA-4.0
credit: "One Earth and Space Sciences Book, One Course (one-course.com)"
---

# Hoofdstuk 10 — Water vormt het land

De hele nacht trommelde de storm op het dak van de school. ’s Ochtends klaart de lucht op, en Lena en Tom rennen naar het beekje achter het schoolplein. Gisteren was het helder en rustig: ze konden de [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) op de bodem tellen. Vandaag is het breed, snel en bruin, de kleur van chocolademelk. Het voert takjes en bladeren mee, en iets wat ze niet één voor één kunnen zien: [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand), losgescheurd uit de oevers en uit de akkers stroomopwaarts.

“Waar gaat al dat [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) naartoe?” vraagt Tom. Stroomafwaarts, elke minuut een stukje verder. De beek voert het land weg, korrel voor korrel. In dit hoofdstuk volgen we die korrels, van het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) waar ze vandaan komen tot de plek waar ze tot rust komen.

![Een beek de ochtend na een storm: het water is bruin van het slib en het zand dat het meevoert.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/img-78e73fd7dee5.jpg)

*Een beek de ochtend na een storm: het water is bruin van het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) dat het meevoert.*

**Wat je al weet.**

[Gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) is het harde materiaal van de Aarde; in stukken gebroken geeft het stenen, [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) die door het water rond zijn geslepen, [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) waarvan we de korrels één voor één kunnen zien, en [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) waarvan de korrels te klein zijn om te zien ([Hoofdstuk 5](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#ch-g3-stones-pebbles-sand)). Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stroomt de hele tijd door een lange bedding, van hoger land naar beneden, naar een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of naar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) ([Hoofdstuk 2](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#ch-g1-landscapes-around-us)). [Regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation) die op het land valt, stroomt weg naar beken en [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), die het water terugbrengen naar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) ([Hoofdstuk 3](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#ch-g2-water-on-earth)).

## 10.1 Gesteente breekt waar het ligt

Zelfs het hardste [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) blijft niet eeuwig bestaan. Waar het in de open lucht ligt, onder zon, [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation) en vorst, barst en brokkelt het langzaam af.

**Definitie 10.1 (Verwering).**

*Verwering* is het langzame uiteenvallen van [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) op de plek waar het ligt, door vorst, door water, door de wortels van planten en door warmte en kou. Het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) valt in stukken uiteen, maar de stukken blijven liggen waar ze zijn.

Vorst is een van de sterkste werktuigen van de [verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering). Regenwater sijpelt in een smalle spleet in het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock). In een koude nacht bevriest het, en water dat bevriest neemt iets meer ruimte in: het ijs duwt tegen de wanden van de spleet en maakt die een heel klein beetje wijder. De volgende dag smelt het ijs, er sijpelt meer water in, en de nacht daarna bevriest het opnieuw. Na veel winters breekt er een stuk [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) af.

![Vorst breekt gesteente. Elke vorstnacht duwt het ijs in een spleet een klein beetje; na veel winters is de spleet wijd genoeg om een stuk te laten afbreken.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-e12ebdc77566.svg)

*Vorst breekt [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock). Elke vorstnacht duwt het ijs in een spleet een klein beetje; na veel winters is de spleet wijd genoeg om een stuk te laten afbreken.*

Onder een kale rotswand hoog in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) glijden en tuimelen de stukken die door de vorst zijn afgebroken naar beneden, en ze stapelen zich op tot een helling van scherpe stenen. Ze zijn niet rond: er heeft nog geen water mee gerold.

![Onder een rotswand in de bergen een helling van scherpe stenen die door de vorst zijn afgebroken, gezien vanaf de overkant van het dal.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/img-ff6e53f1cc53.jpg)

*Onder een rotswand in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) een helling van scherpe stenen die door de vorst zijn afgebroken, gezien vanaf de overkant van het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform).*

Ook planten helpen mee. Een boomwortel kruipt in een spleet en splijt het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) als een langzame wig, terwijl hij jaar na jaar dikker wordt. Regenwater zelf maakt sommige [gesteenten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) langzaam zacht en verandert ze in klei en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand): zo krijgt de bodem zijn minerale korrels.

## 10.2 Water voert de stukken weg

Als het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) eenmaal gebroken is, kunnen de stukken bewegen. Iets moet ze meenemen.

**Definitie 10.2 (Erosie).**

*Erosie* is het afslijten van het land en het wegvoeren van de stukken [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock), vooral door stromend water, maar ook door de wind, door ijs en door de golven van de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean).

Stromend water doet het meeste werk. De [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation) spoelt grond en korrels de hellingen af naar de beken; de beken scheuren meer los uit hun eigen oevers, zoals de beek van Tom en Lena na de storm. Hoe sneller het water stroomt, hoe meer het kan meevoeren en hoe groter de stukken die het kan verplaatsen: een kalme beek voert alleen fijn [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) mee; een beek die buiten haar oevers treedt, rolt [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) en zelfs rotsblokken over haar bodem.

Onderweg botsen de stenen tegen elkaar en tegen de bodem. Hun hoeken breken af en ze worden ronde [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble), daarna steeds kleinere korrels: [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand).

De wind doet hetzelfde werk op droge plaatsen, waar niets het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) vasthoudt: hij blaast het op tot duinen. IJs, in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) en bij de [polen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/6-de-globe-continenten-en-oceanen#def-g3-continents-and-oceans-poles), sleept onder zijn grote gewicht stenen mee. Aan de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) beuken de golven tegen de kliffen en rollen ze de [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) van het strand heen en weer.

**Opmerking 10.3 (Hoeveel?).**

Samen brengen alle [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van de wereld elk jaar meer dan 12 miljard ton [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) naar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean). Dat is ongeveer een miljard ton per maand.

## 10.3 Water legt de stukken neer

Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kan haar lading niet eeuwig meedragen. Waar ze langzamer gaat stromen, heeft ze niet meer de kracht om haar grootste korrels te verplaatsen, en die zakken naar de bodem.

**Definitie 10.4 (Afzetting).**

*Afzetting* is het neerleggen van de stukken [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) die door water, wind of ijs zijn meegevoerd, waar die langzamer gaan en tot stilstand komen.

De zwaarste stukken zakken het eerst: [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) vallen waar de stroming een beetje afneemt, [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) waar ze nog meer vertraagt, en het fijne [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) pas waar het water bijna stilstaat, in een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of in de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean). Daarom is de bodem van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) bezaaid met [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble), en dicht bij de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) zanderig of slibberig.

[Verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering), [erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion) en [afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition) zijn drie stappen van één lange reis: het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) breekt waar het ligt, de stukken worden weggevoerd en ze worden ergens anders neergelegd. Langzaam verplaatst water de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), korrel voor korrel, naar de [vlakten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) en de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean).

**Methode 10.5 (Benoemen wat water doet).**

Om te benoemen wat er met [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) gebeurt in een plaatje of een verhaal, stel je drie vragen:

1. Breekt het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) , maar blijven de stukken waar ze zijn? Dat is *[verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering)* .
2. Slijten de stukken af en worden ze weggevoerd? Dat is *[erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion)* .
3. Komen de stukken tot rust en stapelen ze zich op? Dat is *[afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition)* .

**Voorbeeld 10.6 (De beek na de storm).**

Het bruine water van de beek van Tom en Lena voert [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) mee dat uit de oevers is gescheurd: dat is [erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion). Een week later is de beek weer helder, en een dun laagje [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) bedekt de bodem van de rustige poel aan het eind van het schoolplein: dat is [afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition).

## 10.4 Een rivier van bron tot monding

Elke [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) heeft een begin en een einde.

**Definitie 10.7 (Bron, monding en zijrivier).**

De *bron* van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) is de plek waar ze begint: een bron in de grond, een smeltende gletsjer, of een hoog, nat gebied waar veel piepkleine beekjes ontspringen. Haar *monding* is de plek waar ze eindigt, waar ze uitstroomt in de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean), een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of een grotere [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). Een *zijrivier* is een kleinere [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die uitkomt in een grotere.

Onderweg verandert een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). We verdelen haar lengte in drie delen: de bovenloop, de middenloop en de benedenloop.

![Het lengteprofiel van een rivier, van bron tot monding (de hoogten zijn sterk uitgerekt). Onder: wat er op de bodem ligt.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-c88357ce96b5.svg)

*Het lengteprofiel van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), van [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) tot [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) (de hoogten zijn sterk uitgerekt). Onder: wat er op de bodem ligt.*

In haar *bovenloop*, in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), is de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) jong en steil. Haar water raast naar beneden, rolt rotsblokken over de bodem en snijdt naar beneden in het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock). Ze graaft een smal [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) met steile wanden, in de vorm van de letter V.

In haar *middenloop* is de helling minder steil. De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) zwaait in grote lussen van links naar rechts.

**Definitie 10.8 (Meander).**

Een *meander* is een lus van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die over een vlakke dalbodem kronkelt.

Een [meander](#def-g5-water-shapes-the-land-meander) blijft niet stil liggen: hij beweegt. Aan de buitenkant van elke bocht stroomt het water snel en diep: het knaagt aan de oever, die een klein steil wandje wordt. Aan de binnenkant van de bocht stroomt het water langzaam: het laat [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [grind](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) vallen, die een zacht hellend strandje opbouwen. Jaar na jaar wordt de buitenoever verder weggeslepen en groeit het strandje in de binnenbocht, en de lus zwaait steeds wijder uit.

![Een meander van bovenaf gezien, en in doorsnede langs de stippellijn A–B. Het water slijt de buitenoever van elke bocht weg en legt zand neer op de binnenoever: de lus verschuift langzaam.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-575e96777a24.svg)

*Een [meander](#def-g5-water-shapes-the-land-meander) van bovenaf gezien, en in doorsnede langs de stippellijn A–B. Het water slijt de buitenoever van elke bocht weg en legt [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) neer op de binnenoever: de lus verschuift langzaam.*

Soms groeien twee lussen zo dicht naar elkaar toe dat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) tijdens een [overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) door de smalle landtong ertussen breekt en de korte weg neemt. De oude lus blijft achter als een gebogen meer.

![De rivier de Mamoré, in het laagland van Bolivia in Zuid-Amerika, gezien vanuit het Internationaal Ruimtestation. De bruine rivier kronkelt in meanders door het bos. Foto: NASA (publiek domein).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/img-54aaf225b2a1.jpg)

*De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) de Mamoré, in het laagland van Bolivia in Zuid-Amerika, gezien vanuit het Internationaal Ruimtestation. De bruine [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kronkelt in [meanders](#def-g5-water-shapes-the-land-meander) door het bos. Foto: NASA (publiek domein).*

In haar *benedenloop* is het land bijna vlak. De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stroomt langzaam over een brede, vlakke dalbodem, opgebouwd uit het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) dat ze er zelf in heel lange tijd heeft neergelegd.

![Het dal in doorsnede, in de bergen en dicht bij de zee (niet op dezelfde schaal). Bij hoogwater breidt de rivier zich uit over haar hele overstromingsvlakte.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-c3ff4b6405d6.svg)

*Het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) in doorsnede, in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) en dicht bij de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) (niet op dezelfde schaal). Bij hoogwater breidt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) zich uit over haar hele [overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood).*

Ten slotte bereikt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) haar [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth). Daar vertraagt het water bijna helemaal, en de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) laat het laatste deel van haar lading vallen. Waar de golven en de getijden van de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) te zwak zijn om alles weg te voeren, stapelen [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) zich op en groeit er nieuw land de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) in.

**Definitie 10.9 (Delta).**

Een *delta* is nieuw, vlak land dat een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bij haar [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) opbouwt uit het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) dat ze neerlegt. De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) splitst zich in verschillende takken die zich erover verspreiden, vaak in de vorm van een waaier.

De naam komt van de Griekse letter $\Delta$ ([delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta)), een driehoek, omdat de [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta) van de Nijl, in Egypte, die vorm heeft.

Sommige [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) eindigen zonder [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta). Waar sterke golven en getijden het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) wegvegen, eindigt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) in een brede, trechtervormige [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) waar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) met de getijden in- en uitstroomt: een *estuarium*.

![Links: een delta van bovenaf gezien; het slib en het zand die de takken neerleggen, bouwen nieuw land voorbij de oude kust. Rechts: de Nijldelta, in Egypte, vanuit een satelliet (de zee boven): een groene waaier van akkers op het slib van de rivier, midden in de woestijn. Foto: NASA (publiek domein).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-6daa3fc14621.svg)

![Links: een delta van bovenaf gezien; het slib en het zand die de takken neerleggen, bouwen nieuw land voorbij de oude kust. Rechts: de Nijldelta, in Egypte, vanuit een satelliet (de zee boven): een groene waaier van akkers op het slib van de rivier, midden in de woestijn. Foto: NASA (publiek domein).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/img-2920e40f2178.jpg)

*Links: een [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta) van bovenaf gezien; het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) die de takken neerleggen, bouwen nieuw land voorbij de oude [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). Rechts: de Nijldelta, in Egypte, vanuit een satelliet (de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) boven): een groene waaier van akkers op het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), midden in de woestijn. Foto: NASA (publiek domein).*

## 10.5 Overstromingen

Na lange dagen [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation), of als de [sneeuw](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation) in de lente snel smelt, krijgt een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) meer water dan haar bedding kan bevatten.

**Definitie 10.10 (Overstroming en overstromingsvlakte).**

Er is een *overstroming* als water land bedekt dat normaal droog is. Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) treedt buiten haar oevers als ze boven haar oevers uitstijgt en zich uitbreidt over het vlakke land aan weerszijden. Dat vlakke land, dat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van tijd tot tijd bedekt, is haar *overstromingsvlakte*.

![Een weiland onder water na dagen regen. De rij bomen geeft de gewone oever van de rivier aan; de boerderij staat op hoger gelegen grond.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/img-c687f72aec22.jpg)

*Een weiland onder water na dagen [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation). De rij bomen geeft de gewone oever van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) aan; de boerderij staat op hoger gelegen grond.*

Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die buiten haar oevers treedt, doet niets vreemds: ze doet wat [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) altijd hebben gedaan. De [overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) is haar gebied. Sterker nog, de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) heeft die zelf gebouwd: elke [overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) laat een dun laagje [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) achter op de akkers, en daarom hebben [overstromingsvlakten](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) zo’n vruchtbare grond. Lang geleden wachtten de boeren in Egypte op de jaarlijkse [overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van de Nijl, die hun akkers bevloeide en hun nieuw [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) bracht.

Maar een [overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) is gevaarlijk voor mensen die op de [overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) wonen. Huizen die erop gebouwd zijn, kunnen vol water lopen, en snel stromend water kan auto’s en mensen meesleuren. Een verstandige stad bouwt op hoger gelegen grond en laat de [overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) over aan akkers, weilanden en parken. In [Hoofdstuk 12](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#ch-g5-natural-hazards) zien we hoe mensen zich op [overstromingen](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) voorbereiden en veilig blijven.

**Veiligheid.**

Loop, fiets of speel nooit in overstromingswater, en ga nooit naar een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die buiten haar oevers is getreden: het water is sterker en dieper dan het lijkt, en het kan gaten en open putten verbergen. Blijf weg tot de volwassenen die de leiding hebben zeggen dat het veilig is.

## 10.6 Oefeningen

**Oefening 10.1 ★.**

Benoem het proces: [verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering), [erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion) of [afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition)?

1. [(a)] IJs in een spleet splijt een rots op een [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) .
2. [(b)] Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die buiten haar oevers treedt, voert [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) weg van haar oevers.
3. [(c)] Een laagje [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) zakt naar de bodem van een rustig meer.
4. [(d)] Een boomwortel splijt een stenen muur.

**Oplossing van Oefening 10.1.**

(a) [Verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering): het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) breekt waar het ligt. (b) [Erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion): het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) slijt af en wordt weggevoerd. (c) [Afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition): het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) zakt naar de bodem. (d) [Verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering): de wortel breekt de steen waar die staat.

**Oefening 10.2 ★.**

Wat is de bron van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water)? Wat is haar [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth)? Wat is een [zijrivier](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth)?

**Oplossing van Oefening 10.2.**

De [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) is de plek waar de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) begint (een [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) in de grond, een smeltende gletsjer, een hoog nat gebied). De [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) is de plek waar ze eindigt, in de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean), een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of een grotere [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). Een [zijrivier](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) is een kleinere [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die uitkomt in een grotere.

**Oefening 10.3 ★.**

Zet deze delen van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) op volgorde, van de [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) naar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean): de [meanders](#def-g5-water-shapes-the-land-meander); de [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta); het smalle V-vormige [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform); de [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth).

**Oplossing van Oefening 10.3.**

De [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth); het smalle V-vormige [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform); de [meanders](#def-g5-water-shapes-the-land-meander); de [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta).

**Oefening 10.4 ★.**

Waar of niet waar? Leg uit.

1. [(a)] Hard [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) verandert nooit.
2. [(b)] Een snelle [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kan grotere stenen meevoeren dan een langzame [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) .
3. [(c)] Het fijnste [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) zakt het eerst, dicht bij de [bron](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) .

**Oplossing van Oefening 10.4.**

(a) Niet waar: vorst, water, wortels, warmte en kou breken langzaam zelfs hard [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) ([verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering)). (b) Waar: hoe sneller het water, hoe groter de stukken die het kan verplaatsen. (c) Niet waar: de zwaarste stukken zakken het eerst; het fijnste [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) zakt het laatst, waar het water bijna stilstaat, in een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of in de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean).

**Oefening 10.5 ★.**

Hier zie je een bocht van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van bovenaf.

![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g5-water-shapes-the-land/fig-093583096f09.svg)

Op welke oever, A of B, slijt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) het land weg? Op welke oever legt ze [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) neer?

**Oplossing van Oefening 10.5.**

A ligt aan de buitenkant van de bocht: daar is het water snel en diep, en het slijt de oever weg ([erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion)). B ligt aan de binnenkant van de bocht: daar is het water traag, en het legt [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) neer ([afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition)).

**Oefening 10.6 ★.**

In de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) is de bodem van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bedekt met grote stenen. Dicht bij de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is hij bedekt met [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand). Waarom?

**Oplossing van Oefening 10.6.**

In de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) is de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) steil en snel: ze kan grote stenen meerollen, en ze voert de kleine korrels weg. Dicht bij de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) traag: ze kan geen grote stenen meer verplaatsen, alleen [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand), en die legt ze daar neer. Onderweg zijn de stenen bovendien gebroken en afgesleten tot kleinere korrels.

**Oefening 10.7 ★★.**

Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) is 600 kilometer lang. Haar bovenloop is het eerste $\frac{1}{6}$ van haar lengte, en haar middenloop de volgende $\frac{1}{2}$.

1. [(a)] Hoe lang is de bovenloop? En de middenloop?
2. [(b)] Hoe lang is de benedenloop? Welk deel van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) is dat?

**Oplossing van Oefening 10.7.**

(a) Bovenloop: $600 \div 6 = 100$ kilometer. Middenloop: $600 \div 2 = 300$ kilometer. (b) Benedenloop: $600 - 100 - 300 = 200$ kilometer. Omdat $3 \times 200 = 600$, is dat $\frac{1}{3}$ van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). (Controle: $\frac{1}{6} + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} = \frac{1}{6} +
\frac{3}{6} + \frac{2}{6} = \frac{6}{6}$.)

**Oefening 10.8 ★★.**

Kijk nog eens naar de foto van de Mamoré vanuit het ruimtestation, op bladzijde [66](#fig-g5-water-shapes-the-land-mamore). Wat zijn de lichte plekken aan de binnenkant van de bochten? Wat zijn de donkere, gebogen [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) naast de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water)? Hoe zijn ze ontstaan?

**Oplossing van Oefening 10.8.**

De lichte plekken zijn [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [grind](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) die aan de binnenkant van de bochten zijn neergelegd, waar het water traag is ([afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition)). De donkere, gebogen [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) zijn oude lussen van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water): twee lussen groeiden zo dicht naar elkaar toe dat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) door de landtong ertussen brak, de korte weg nam en de oude lus als een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) achterliet.

**Oefening 10.9 ★★.**

Een stad wil een nieuwe school bouwen in de vlakke groene weilanden naast haar [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), omdat de grond daar vlak en goedkoop is. Wat zou je tegen de gemeenteraad zeggen? Gebruik de woorden *[overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood)* en *[overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood)*.

**Oplossing van Oefening 10.9.**

De vlakke weilanden naast de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) zijn haar [overstromingsvlakte](#def-g5-water-shapes-the-land-flood): het land dat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bedekt als ze buiten haar oevers treedt. Ze zijn juist vlak omdat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ze uit haar eigen [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) heeft opgebouwd. Op een dag treedt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) weer buiten haar oevers en loopt de school vol water, en snel stromend overstromingswater is gevaarlijk. De school moet op hoger gelegen grond worden gebouwd, en de weilanden moeten akkers, weilanden of een park blijven.

**Oefening 10.10 ★★.**

De [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van de wereld brengen elk jaar ongeveer 12 miljard ton [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) naar de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean).

1. [(a)] Hoeveel ton is dat gemiddeld per maand?
2. [(b)] Een grote vrachtwagen vervoert 10 ton. Hoeveel vrachtwagenladingen zijn er nodig om het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) van één maand te vervoeren?

**Oplossing van Oefening 10.10.**

(a) Een jaar heeft 12 maanden: $12$ miljard $\div\, 12 = 1$ miljard ton per maand, gemiddeld. (b) Een miljard is $1\,000\,000\,000$; gedeeld door 10 is dat $100\,000\,000$: honderd miljoen vrachtwagenladingen.

**Oefening 10.11 ★★★.**

Vertel het verhaal van een zandkorrel. Hij begint als deel van een rots hoog op een [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), en hij eindigt, vele jaren later, in een [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta). Gebruik de woorden *[verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering)*, *[erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion)* en *[afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition)*, en vertel wat er met de korrel gebeurt in de bovenloop, de middenloop en de benedenloop van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water).

**Oplossing van Oefening 10.11.**

Een mogelijk verhaal. De korrel is deel van een rots hoog op een [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform). Nacht na nacht opent de vorst een spleet eromheen, tot er een stuk [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) afbreekt: dat is [verwering](#def-g5-water-shapes-the-land-weathering). Het stuk valt in de beek beneden. In de bovenloop is het water snel en steil: het rolt het stuk mee ([erosie](#def-g5-water-shapes-the-land-erosion)), en door tegen andere stenen te botsen breekt het in [kiezels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-pebble) en daarna in zandkorrels. In de middenloop gaat de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) langzamer stromen; de korrel rust een tijdje op het zandstrandje in de binnenbocht van een [meander](#def-g5-water-shapes-the-land-meander), tot een [overstroming](#def-g5-water-shapes-the-land-flood) hem weer meeneemt. In de benedenloop is de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) traag en breed; de korrel reist met het water mee naar de [monding](#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth). Daar staat het water bijna stil, en de korrel komt tot rust met het [slib](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) en het [zand](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-sand) van de [delta](#def-g5-water-shapes-the-land-delta): dat is [afzetting](#def-g5-water-shapes-the-land-deposition).