---
title: "Aardbevingen"
book: "Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw"
subject: earth
language: nl
chapter: 20
exercises: 12
source: https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen
license: CC-BY-NC-SA-4.0
credit: "One Earth and Space Sciences Book, One Course (one-course.com)"
---

# Hoofdstuk 20 — Aardbevingen

Op de ochtend van 26 december 2004 brak onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) voor de noordwestpunt van Sumatra, in Indonesië, het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) langs een [breuk](#def-g7-earthquakes-fault): het was een van de grootste [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) die ooit zijn gemeten. Aan de nabije [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van Sumatra rees de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) op in golven tot $51\,\mathrm{m}$ hoog, die tot $5\,\mathrm{km}$ landinwaarts spoelden. In de uren daarna staken de golven de Indische [Oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) over en troffen ze de [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van vijftien landen, tot in Afrika toe. Ongeveer 230 000 mensen kwamen om. Er was toen nog geen waarschuwingssysteem in de Indische [Oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean).

![Een dorp bij de kust van Sumatra, een week na de tsunami van 26 december 2004. Foto van de U.S. Navy door Philip A. McDaniel (publiek domein, via Wikimedia Commons).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/img-a5c8c967333c.jpg)

*Een dorp bij de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van Sumatra, een week na de [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) van 26 december 2004. Foto van de U.S. Navy door Philip A. McDaniel (publiek domein, via Wikimedia Commons).*

Hoe breekt [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock)? Hoe vinden wetenschappers binnen enkele minuten waar een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) toesloeg en hoe groot ze was? En waarom rees de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) uren later op [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) waar niemand iets had gevoeld?

**Wat je al weet.**

Een *[aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake)* is een plotseling schudden van de grond, veroorzaakt door [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) dat diep onder de grond breekt en verschuift ([Hoofdstuk 8](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#ch-g4-volcanoes-earthquakes-first-look)). De buitenste schil van de Aarde bestaat uit [platen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate), en 92 % van de grote [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) vindt plaats op minder dan $300\,\mathrm{km}$ van een [plaatgrens](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate-boundary) ([Hoofdstuk 18](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#ch-g7-plate-tectonics)). Als een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) toeslaat, reizen er golven door het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) van de hele Aarde: een snellere soort (de P-golven) en een tragere soort (de S-golven); door hun aankomsttijden te meten, ontdekten wetenschappers de [kern](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#def-g6-inside-the-earth-layers) ([Hoofdstuk 16](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#ch-g6-inside-the-earth)).

## 20.1 Gesteente dat breekt

De [platen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) bewegen een paar centimeter per jaar, maar hun randen zijn ruw: ze haken in elkaar terwijl de rest van de [platen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) blijft bewegen. Het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) bij de rand buigt een beetje door, zoals een liniaal die je aan beide uiteinden indrukt, en slaat energie op. Als de duw uiteindelijk de wrijving overwint, schiet het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) in één keer los en verschuift het: die plotselinge verschuiving is de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake).

**Definitie 20.1 (Breuk).**

Een *breuk* is een scheur in het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) waarlangs de twee blokken aan weerszijden ten opzichte van elkaar zijn verschoven. Tijdens een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) schuiven de blokken plotseling langs de breuk; hoe groter de breuk en de verschuiving, hoe groter de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake).

Een [plaatgrens](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate-boundary) bestaat uit veel [breuken](#def-g7-earthquakes-fault), en de meeste [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) ter wereld vinden daarop plaats. Maar er zijn ook [breuken](#def-g7-earthquakes-fault) binnen de [platen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate), en ook daarvan kunnen sommige plotseling verschuiven. Als een grote [breuk](#def-g7-earthquakes-fault) dicht bij het oppervlak verschuift, is de verschuiving op de grond te zien: een trede in een akker, een weg die in tweeën is gesneden, een hek of een rij bomen die zijwaarts is verschoven.

![Treden in de grond die de aardbeving van Borah Peak in 1983 in Idaho (Verenigde Staten) achterliet, gezien vanuit de lucht: langs de breuk zakte de ene kant ten opzichte van de andere omlaag, en de trede kruist bovenaan de weg. Foto: R. E. Wallace, U.S. Geological Survey (publiek domein, via Wikimedia Commons).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/img-8db0c1e670a3.jpg)

*Treden in de grond die de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) van Borah Peak in 1983 in Idaho (Verenigde Staten) achterliet, gezien vanuit de lucht: langs de [breuk](#def-g7-earthquakes-fault) zakte de ene kant ten opzichte van de andere omlaag, en de trede kruist bovenaan de weg. Foto: R. E. Wallace, U.S. Geological Survey (publiek domein, via Wikimedia Commons).*

**Definitie 20.2 (Haard en epicentrum).**

De *haard* van een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) is de plek onder de grond, op de [breuk](#def-g7-earthquakes-fault), waar de verschuiving begint. Het *epicentrum* is het punt aan het aardoppervlak recht boven de haard.

De [haard](#def-g7-earthquakes-focus) ligt vaak een paar kilometer tot een paar tientallen kilometers diep. Van de 7 031 [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 of meer die tussen 1976 en 2025 zijn geregistreerd, hadden er 5 561 — 79 % — hun [haard](#def-g7-earthquakes-focus) op minder dan $70\,\mathrm{km}$ diepte. Maar 483 begonnen op meer dan $300\,\mathrm{km}$ diepte, en de diepste op $688\,\mathrm{km}$: deze diepe [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) vinden plaats waar een [plaat](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) onder een andere zakt, binnen de zakkende [plaat](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate).

Een grote [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) komt zelden alleen. Vaak volgen er op dezelfde plek kleinere, de *naschokken*, wekenlang, maandenlang en zelfs jarenlang. Soms gaan er kleinere [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) aan vooraf, maar niemand kan zeggen dat het waarschuwingen waren voordat de grote heeft plaatsgevonden: wetenschappers kunnen [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) niet voorspellen. Ze kunnen alleen zeggen welke [breuken](#def-g7-earthquakes-fault) ooit opnieuw zullen verschuiven, en mensen helpen zich voor te bereiden.

![Een breuk, de haard en het epicentrum (een tekening, niet op schaal). De twee blokken schuiven langs de breuk (rood) langs elkaar; de verschuiving begint in de haard, en van daaruit verspreiden golven zich in alle richtingen, zoals rimpelingen op een vijver. Het epicentrum (ster) ligt aan het oppervlak, recht boven de haard.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-8fcb4c5a0901.svg)

*Een [breuk](#def-g7-earthquakes-fault), de [haard](#def-g7-earthquakes-focus) en het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) (een tekening, niet op schaal). De twee blokken schuiven langs de [breuk](#def-g7-earthquakes-fault) (rood) langs elkaar; de verschuiving begint in de [haard](#def-g7-earthquakes-focus), en van daaruit verspreiden golven zich in alle richtingen, zoals rimpelingen op een vijver. Het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) (ster) ligt aan het oppervlak, recht boven de [haard](#def-g7-earthquakes-focus).*

## 20.2 Een aardbeving registreren

**Definitie 20.3 (Seismometer en seismogram).**

Een *seismometer* is een instrument dat het schudden van de grond registreert. Zijn registratie, een kronkelige lijn uitgezet tegen de tijd, is een *seismogram*.

Het idee van een [seismometer](#def-g7-earthquakes-seismometer) is eenvoudig. Een frame is stevig aan de grond bevestigd; daaraan hangt een zwaar gewicht aan een veer. Als de grond schudt, schudt het frame mee, maar het zware gewicht, dat alleen door zijn veer wordt vastgehouden, blijft bijna stil hangen. Het instrument registreert de beweging van het frame ten opzichte van het stilhangende gewicht: dat is de beweging van de grond. In de tekening hieronder schrijft een pen die aan de massa vastzit die beweging op papier dat om een draaiende trommel is gewikkeld.

![Links: het principe van een seismometer (een tekening). Rechts: een seismogram dat voor dit boek is getekend (geen echte registratie): de lijn is rustig, dan komen de snellere golven aan en tien seconden later de tragere en grotere.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-44c228a86b00.svg)

*Links: het principe van een [seismometer](#def-g7-earthquakes-seismometer) (een tekening). Rechts: een [seismogram](#def-g7-earthquakes-seismometer) dat voor dit boek is getekend (geen echte registratie): de lijn is rustig, dan komen de snellere golven aan en tien seconden later de tragere en grotere.*

### Hoe ver weg was de aardbeving?

Een [seismogram](#def-g7-earthquakes-seismometer) vertelt meer dan “de grond schudde”. De snellere golven komen altijd eerst aan en de tragere daarna. Dicht bij de [haard](#def-g7-earthquakes-focus) komen ze bijna tegelijk aan; ver weg raken de tragere golven steeds verder achter, net zoals tijdens een onweer de donder verder achter de bliksem aan komt als het onweer ver weg is. De vertraging tussen de twee aankomsten geeft dus de afstand tot de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake).

Hoeveel kilometer voor elke seconde vertraging? Dat hangt af van de snelheden van de twee golven in het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) dat ze doorkruisen. Met de snelheden van het referentiemodel van de Aarde ([Hoofdstuk 16](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#ch-g6-inside-the-earth)) betekent elke seconde vertraging ongeveer $7\,\mathrm{km}$ in de bovenste [aardkorst](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#def-g6-inside-the-earth-layers) en $9\,\mathrm{km}$ in de onderste [aardkorst](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#def-g6-inside-the-earth-layers). In de oefeningen van dit hoofdstuk gebruiken we de ronde waarde van $8\,\mathrm{km}$ voor elke seconde.

**Methode 20.4 (Het epicentrum vinden met drie stations).**

1. Lees op het [seismogram](#def-g7-earthquakes-seismometer) van elk station de vertraging af tussen de aankomst van de snellere golven en de aankomst van de tragere.
2. Zet elke vertraging om in een afstand (hier: $8 \times$ de vertraging in seconden, in kilometer).
3. Teken op een [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) rond elk station een cirkel met als straal de afstand van dat station. Het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) ligt ergens op elke cirkel.
4. Met twee cirkels zijn er meestal twee mogelijke punten; de derde cirkel gaat maar door een van beide: dat is het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) .

**Voorbeeld 20.5 (Drie cirkels).**

Drie stations registreren dezelfde [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). De vertragingen zijn $10\,\mathrm{s}$ bij station M1, $11.25\,\mathrm{s}$ bij M2 en $9.75\,\mathrm{s}$ bij M3. De afstanden zijn $8 \times 10 = 80\,\mathrm{km}$, $8 \times 11.25 = 90\,\mathrm{km}$ en $8 \times 9.75 = 78\,\mathrm{km}$. De drie cirkels, hieronder getekend, snijden elkaar in één punt: het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus).

![Elke cirkel heeft een station (driehoek) als middelpunt en als straal de afstand van dat station tot de aardbeving. De drie cirkels snijden elkaar maar in één punt, het epicentrum (ster).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-8a7465f78c9d.svg)

*Elke cirkel heeft een station (driehoek) als middelpunt en als straal de afstand van dat station tot de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). De drie cirkels snijden elkaar maar in één punt, het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) (ster).*

![Seismometers in een stille ondergrondse ruimte, op een betonnen sokkel die op het gesteente rust, ver van wegen en machines (door AI gegenereerde illustratie van een algemene scène).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/img-63c13ab7607b.jpg)

*[Seismometers](#def-g7-earthquakes-seismometer) in een stille ondergrondse ruimte, op een betonnen sokkel die op het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) rust, ver van wegen en machines (door AI gegenereerde illustratie van een algemene scène).*

## 20.3 Hoe groot? Magnitude en intensiteit

Twee verschillende getallen beschrijven een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake), en ze worden vaak verward.

**Definitie 20.6 (Magnitude).**

De *magnitude* van een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) meet haar grootte: de energie die bij de bron vrijkomt. Ze wordt uit de [seismogrammen](#def-g7-earthquakes-seismometer) berekend. Elke [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) heeft één enkele magnitude, geschreven met één decimaal, zoals 6.3 of 9.1.

**Definitie 20.7 (Intensiteit).**

De *intensiteit* van een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) op een plek beschrijft hoe hevig de grond daar schudde, op basis van wat mensen voelden en de schade die ze zagen. Ze wordt geschreven in Romeinse cijfers, van I (niet gevoeld) tot XII (totale verwoesting). Eén [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) heeft veel intensiteiten: op elke plek een andere.

De schaal van de magnitude stijgt snel. Elke stap van 1 in [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) betekent golven die ongeveer 10 keer groter zijn op het [seismogram](#def-g7-earthquakes-seismometer) en ongeveer 32 keer meer vrijgekomen energie. Een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 8 maakt ongeveer $32 \times 32 \approx 1000$ keer meer energie vrij dan een met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6.

**Methode 20.8 (Twee magnitudes vergelijken).**

Om de energie van twee [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) te vergelijken, tel je de hele stappen tussen hun [magnitudes](#def-g7-earthquakes-magnitude) en vermenigvuldig je voor elke stap één keer met 32: 1 stap, 32 keer; 2 stappen, ongeveer 1000 keer; 3 stappen, ongeveer 32 000 keer.

**Voorbeeld 20.9 (Magnitude 9 en magnitude 7).**

De [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) van 2004 voor de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van Sumatra had een [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) van 9.1. Een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 7.1 is twee stappen kleiner: ze maakte ongeveer $32 \times 32 = 1024$, dus ongeveer 1000 keer, minder energie vrij.

De grootste [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) die ooit zijn gemeten, vonden allemaal plaats waar een [plaat](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) onder een andere zakt: [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 9.5 in Chili op 22 mei 1960, 9.2 in Alaska in 1964, 9.1 voor de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van Sumatra in 2004 en 9.1 voor de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van Japan op 11 maart 2011. Grote [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) zijn zeldzaam, en hoe groter ze zijn, hoe zeldzamer, zoals het diagram laat zien: bij elke stap omhoog in [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) ongeveer tien keer minder.

![Aardbevingen per jaar, gemiddeld over 1976–2025, per magnitude. De verticale schaal is bijzonder: elke lijn staat voor tien keer zoveel als de lijn eronder. Gegevens: aardbevingscatalogus van de U.S. Geological Survey (7 031 aardbevingen met magnitude 6 of meer).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-bd7374b85ba8.svg)

*[Aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) per jaar, gemiddeld over 1976–2025, per [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude). De verticale schaal is bijzonder: elke lijn staat voor tien keer zoveel als de lijn eronder. Gegevens: aardbevingscatalogus van de U.S. Geological Survey (7 031 [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 of meer).*

De intensiteitsschaal heeft geen formule: het is een lijst van wat er gebeurt. De tabel geeft haar in verkorte vorm.

| **[intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity)** | **wat er gevoeld en gezien wordt** |
| --- | --- |
| I | niet gevoeld, behalve door heel enkele mensen |
| II | alleen gevoeld door enkele mensen in rust, vooral op hogere verdiepingen; hangende voorwerpen kunnen schommelen |
| III | binnenshuis gevoeld; het voelt als een voorbijrijdende vrachtwagen |
| IV | binnenshuis door velen gevoeld; servies, ramen en deuren rammelen |
| V | door bijna iedereen gevoeld, velen worden wakker; wat servies en enkele ramen breken |
| VI | door iedereen gevoeld, velen schrikken; wat zwaar meubilair verschuift; lichte schade |
| VII | weinig schade aan goed gebouwde gebouwen, veel aan slecht gebouwde; enkele schoorstenen breken |
| VIII | veel schade aan gewone gebouwen, sommige storten gedeeltelijk in; schoorstenen en muren vallen om |
| IX | grote schade, zelfs aan stevige gebouwen; gebouwen van hun fundering geschoven |
| X | de meeste gebouwen met hun fundering verwoest; rails verbogen |
| XI | weinig gebouwen blijven overeind; bruggen verwoest |
| XII | totale schade; voorwerpen de lucht in geworpen |

De [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) is meestal het hoogst bij het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) en neemt af met de afstand. Maar ze hangt ook af van de ondergrond: [vast gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) schudt het minst, zachte modder het meest. Een stad die op zachte grond is gebouwd, kan harder schudden dan een andere stad die dichter bij het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) ligt maar op [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) is gebouwd.

![Na de aardbeving bij Hebgen Lake, Montana (Verenigde Staten), augustus 1959: de weg langs het meer is in het water weggezakt, en een lodge is bijna onder water komen te staan. Zulke schade is het kenmerk van een hoge intensiteit. Foto: I. J. Witkind, U.S. Geological Survey (publiek domein, via Wikimedia Commons).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/img-51effd49af2b.jpg)

*Na de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) bij Hebgen Lake, Montana (Verenigde Staten), augustus 1959: de weg langs het [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) is in het water weggezakt, en een lodge is bijna onder water komen te staan. Zulke schade is het kenmerk van een hoge [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity). Foto: I. J. Witkind, U.S. Geological Survey (publiek domein, via Wikimedia Commons).*

## 20.4 Tsunami’s

**Definitie 20.10 (Tsunami).**

Een *tsunami* is een reeks zeegolven die op gang wordt gebracht door een plotselinge beweging van de zeebodem — meestal een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean), soms een [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption) — en die hele [oceanen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) kan oversteken en de [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kan overstromen.

Als een [breuk](#def-g7-earthquakes-fault) onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) plotseling verschuift, beweegt de zeebodem plotseling omhoog of omlaag, en tilt hij de hele waterkolom erboven op of laat hij die zakken. Het water verspreidt zich in golven. Op de diepe [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) verrassend: hij is zelden hoger dan een meter, en schepen merken niet eens dat hij onder hen door gaat. Maar hij is snel: meer dan $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$, zo snel als een straalvliegtuig. Als hij ondiep water bij de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bereikt, vertraagt hij tot 30 of $50\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$ — nog altijd sneller dan iemand kan rennen — en wordt hij hoger. De meeste [tsunami’s](#def-g7-earthquakes-tsunami) zijn bij de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) minder dan $3\,\mathrm{m}$ hoog; de grootste worden meer dan $30\,\mathrm{m}$. De eerste golf is niet altijd de grootste, en de golven kunnen urenlang blijven komen.

![Een tsunami die de oceaan oversteekt (een tekening, niet op schaal: de hoogte van de golf is sterk overdreven). Boven de diepe oceaan is hij laag en heel snel; in ondiep water bij de kust vertraagt hij en wordt hij hoger.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-77c71290e84d.svg)

*Een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) die de [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) oversteekt (een tekening, niet op schaal: de hoogte van de golf is sterk overdreven). Boven de diepe [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is hij laag en heel snel; in ondiep water bij de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) vertraagt hij en wordt hij hoger.*

**Voorbeeld 20.11 (Van Sumatra naar Sri Lanka).**

Colombo, de grootste stad van Sri Lanka, ligt ongeveer $1830\,\mathrm{km}$ van het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) van de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) van 2004. Met $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$ legt een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) deze afstand af in $1830 \div 800 \approx 2.3$ uur, dat is ongeveer 2 uur en 17 minuten. Niemand in Sri Lanka voelde de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake): de golf kwam zonder enige andere waarschuwing dan die van de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) zelf.

**Opmerking 20.12 (De waarschuwing die de zee geeft).**

Aan een [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kunnen drie tekenen een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) aankondigen: een sterke of lange [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake); de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) die zich vreemd gedraagt — een plotselinge [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), of water dat zich ver van de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) terugtrekt en de zeebodem blootlegt als bij heel laag tij; of een luid gebulder dat van de [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) komt. Bescherm jezelf tijdens het schudden zoals je hebt geleerd (bukken, dekken, vasthouden). Wacht daarna niet op een officiële waarschuwing: ga meteen zo hoog, of zo ver landinwaarts, als je kunt. Een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) van een nabije [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) kan binnen enkele minuten aankomen.

## 20.5 Oefeningen

**Oefening 20.1 ★.**

Koppel elk woord aan zijn betekenis: [breuk](#def-g7-earthquakes-fault); [haard](#def-g7-earthquakes-focus); [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus); [seismometer](#def-g7-earthquakes-seismometer); [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude); [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity). (a) De plek onder de grond waar de verschuiving begint. (b) Hoe hevig de grond op één plek schudde. (c) Een scheur in het [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) waarlangs de twee kanten zijn verschoven. (d) Het punt aan het oppervlak boven de [haard](#def-g7-earthquakes-focus). (e) De grootte van een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake), één getal per [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). (f) Een instrument dat het schudden van de grond registreert.

**Oplossing van Oefening 20.1.**

(a) [haard](#def-g7-earthquakes-focus); (b) [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity); (c) [breuk](#def-g7-earthquakes-fault); (d) [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus); (e) [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude); (f) [seismometer](#def-g7-earthquakes-seismometer).

**Oefening 20.2 ★.**

De [haard](#def-g7-earthquakes-focus) van een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) ligt $30\,\mathrm{km}$ recht onder een dorp. (a) Waar ligt het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus)? (b) Hoe ver ligt het dorp van de [haard](#def-g7-earthquakes-focus)? (c) Een tweede dorp ligt $40\,\mathrm{km}$ van het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus). Zal de [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) daar meestal hoger of lager zijn dan in het eerste dorp? Waarom?

**Oplossing van Oefening 20.2.**

(a) In het dorp zelf: het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) is het punt aan het oppervlak recht boven de [haard](#def-g7-earthquakes-focus). (b) $30\,\mathrm{km}$, recht naar beneden. (c) Meestal lager: het schudden wordt zwakker met de afstand. (Het hangt ook af van de ondergrond: op zachte modder zou het tweede dorp toch hevig kunnen schudden.)

**Oefening 20.3 ★.**

[Magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) of [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity)? (a) “De [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) had een sterkte van 6.8.” (b) “In onze straat viel al het servies kapot en brak een schoorsteen.” (c) “Het was VI in de stad en IV in de dorpen in de [heuvels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform).” (d) “Ze maakte 32 keer meer energie vrij dan die van vorig jaar.”

**Oplossing van Oefening 20.3.**

(a) [Magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) (een getal met één decimaal). (b) [Intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) (wat er op één plek werd gezien). (c) [Intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) (Romeinse cijfers, verschillend op twee plekken). (d) [Magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude): de vrijgekomen energie, één stap in [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) meer.

**Oefening 20.4 ★.**

Waar of niet waar? Verbeter de onware uitspraken. (a) Wetenschappers kunnen een week van tevoren zeggen wanneer een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) zal toeslaan. (b) Op de open [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) een enorme muur van water. (c) Eén [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) heeft één enkele [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) maar veel [intensiteiten](#def-g7-earthquakes-intensity). (d) De meeste grote [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) vinden plaats in de buurt van [plaatgrenzen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate-boundary).

**Oplossing van Oefening 20.4.**

(a) Niet waar: wetenschappers kunnen [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) niet voorspellen; ze weten alleen welke [breuken](#def-g7-earthquakes-fault) ooit opnieuw zullen verschuiven. (b) Niet waar: op de open [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) is een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) zelden hoger dan een meter; hij groeit bij de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). (c) Waar. (d) Waar: 92 % van de [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 of meer vindt plaats op minder dan $300\,\mathrm{km}$ van een [plaatgrens](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate-boundary).

**Oefening 20.5 ★★.**

Gebruik het diagram van de [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) per jaar. (a) Ongeveer hoeveel [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 tot 6.9 vinden er in een jaar plaats? En met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 7 tot 7.9? (b) Hoeveel keer minder zijn er van de tweede soort dan van de eerste? (c) Tel de drie staven vanaf 7 op: ongeveer hoeveel [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 7 of meer vinden er in een jaar plaats? (d) Het diagram geeft 0.04 per jaar voor [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 9 of meer. Hoeveel is dat in 50 jaar?

**Oplossing van Oefening 20.5.**

(a) Ongeveer 127 per jaar met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 tot 6.9; ongeveer 13 met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 7 tot 7.9. (b) $126.7 \div 13.12 \approx 9.7$: ongeveer 10 keer minder. (c) $13.12 + 0.76 + 0.04 = 13.92$: ongeveer **14** per jaar. (d) $0.04 \times 50 = 2$: twee in 50 jaar (Sumatra 2004 en Japan 2011).

**Oefening 20.6 ★★.**

Gebruik de methode om [magnitudes](#def-g7-earthquakes-magnitude) te vergelijken. (a) Hoeveel keer meer energie maakt een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 7 vrij dan een met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6? (b) En een met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 8 dan een met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6? (c) Hoeveel keer groter zijn de golven op het [seismogram](#def-g7-earthquakes-seismometer), op dezelfde afstand, tussen [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 en 8?

**Oplossing van Oefening 20.6.**

(a) Eén stap: 32 keer. (b) Twee stappen: $32 \times 32 = 1024$, ongeveer 1000 keer. (c) Elke stap maakt de golven 10 keer groter: $10 \times 10 =
100$ keer groter.

**Oefening 20.7 ★★.**

Gebruik $8\,\mathrm{km}$ voor elke seconde vertraging tussen de snellere en de tragere golven. (a) Een station registreert een vertraging van $5\,\mathrm{s}$. Hoe ver weg was de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake)? (b) Een ander registreert $25\,\mathrm{s}$. (c) Een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) vond plaats op $120\,\mathrm{km}$ van een station: welke vertraging leest het station af? (d) Waarom kan één station alleen niet zeggen waar het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) ligt?

**Oplossing van Oefening 20.7.**

(a) $8 \times 5 = 40\,\mathrm{km}$. (b) $8 \times 25 = 200\,\mathrm{km}$. (c) $120 \div 8 = 15\,\mathrm{s}$. (d) Eén station geeft alleen een afstand, geen richting: alle punten op die afstand vormen een cirkel rond het station, en het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) kan overal op die cirkel liggen.

**Oefening 20.8 ★★.**

Gebruik de intensiteitstabel. Geef de [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) bij elk verslag. (a) “Door bijna iedereen gevoeld; we werden wakker en er braken twee glazen.” (b) “Alleen mijn oma, die boven lag te rusten, voelde het; de lamp schommelde.” (c) “Muren en schoorstenen vielen om; verscheidene huizen stortten gedeeltelijk in.” (d) Dezelfde [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) leverde de verslagen (a) en (c) op. Leg uit hoe dat mogelijk is.

**Oplossing van Oefening 20.8.**

(a) V. (b) II. (c) VIII. (d) De [intensiteit](#def-g7-earthquakes-intensity) verschilt van plek tot plek: verslag (c) komt van een plek dicht bij het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus), of gebouwd op zachte grond; verslag (a) van een plek verder weg, of op [vast gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock). De [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) heeft toch maar één [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude).

**Oefening 20.9 ★★.**

Van de 7 031 [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 of meer uit 1976–2025 hadden er 5 561 hun [haard](#def-g7-earthquakes-focus) op minder dan $70\,\mathrm{km}$ diepte. (a) Hoeveel hadden een diepere [haard](#def-g7-earthquakes-focus)? (b) Welk percentage is dat? Rond af op een heel getal. (c) De diepe vinden plaats waar een [plaat](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) onder een andere zakt. Leg uit waarom ze daar zo diep kunnen beginnen.

**Oplossing van Oefening 20.9.**

(a) $7031 - 5561 = 1470$. (b) $1470 \div 7031 \approx 0.209$: ongeveer **21 %**. (c) De zakkende [plaat](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/18-platentektoniek-de-bewegende-puzzel#def-g7-plate-tectonics-plate) duikt diep de [mantel](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/16-het-binnenste-van-de-aarde#def-g6-inside-the-earth-layers) in. Ze is nog stijf genoeg om te breken, dus kunnen er [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) in ontstaan, honderden kilometers diep.

**Oefening 20.10 ★★.**

Malé, de hoofdstad van de Malediven, ligt ongeveer $2500\,\mathrm{km}$ van het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) van de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) van 2004. (a) Hoe lang deed de [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) er met $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$ over om de stad te bereiken? Geef uren en minuten. (b) Hoeveel later kwam hij aan dan in Colombo (2 uur 17 minuten)? (c) Waarom had een waarschuwingssysteem met zulke tijden veel levens kunnen redden?

**Oplossing van Oefening 20.10.**

(a) $2500 \div 800 = 3.125$ uur: 3 uur en $0.125 \times 60 = 7.5$ minuten, ongeveer 3 uur 8 minuten. (b) 3 u 8 min $-$ 2 u 17 min $=$ 51 minuten later. (c) De golf deed er uren over om aan te komen, terwijl een grote [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) binnen enkele minuten wordt gelokaliseerd: een waarschuwing had de mensen naar hoger gelegen grond kunnen sturen, lang voordat de golf kwam.

**Oefening 20.11 ★★★.**

Een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) legt $400\,\mathrm{km}$ diepe [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) af met $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$, en daarna de laatste $20\,\mathrm{km}$ ondiep water met $40\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$. (a) Hoeveel minuten doet hij over het diepe deel? (b) En over het ondiepe deel? (c) Hoe lang duurt de hele tocht? (d) Wat is verrassend aan je antwoorden? (e) Waarom wordt de golf hoger als hij vertraagt?

**Oplossing van Oefening 20.11.**

(a) $400 \div 800 = 0.5$ uur: 30 minuten. (b) $20 \div 40 = 0.5$ uur: 30 minuten. (c) 60 minuten. (d) De laatste $20\,\mathrm{km}$ duren even lang als de eerste $400\,\mathrm{km}$: de golf vertraagt enorm in ondiep water. (e) Het front van de golf vertraagt terwijl het water erachter nog snel aankomt: het water stapelt zich op, en de golf wordt hoger.

**Oefening 20.12 ★★★.**

(a) Hoeveel keer meer energie maakt een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 9 vrij dan een met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6? (b) Elk jaar zijn er ongeveer 127 [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 tot 6.9. Stel dat elk daarvan de energie van een [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 vrijmaakt. Hoeveel jaar van zulke [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) is er nodig om de energie van één [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 9 vrij te maken? (c) Wat zegt dit over het aandeel van de energie dat de allergrootste [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) voor hun rekening nemen?

**Oplossing van Oefening 20.12.**

(a) Drie stappen: $32 \times 32 \times 32 = 32\,768$, ongeveer **33 000** keer. (b) $32\,768 \div 127 \approx 258$: ongeveer 260 jaar van alle [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6 ter wereld. (c) Bijna alle energie komt vrij bij de paar allergrootste [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake): één enkele [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 9 weegt op tegen eeuwen van [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6.

## 20.6 Probleem: Waar schudde de grond?

**Probleem 20.1.**

Weekendprobleem — drie stations registreren een aardbeving onder de zee, het epicentrum wordt op de kaart gevonden, en de stad Port Hale wordt gewaarschuwd voordat de tsunami aankomt

Onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) voor een verzonnen [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) vindt een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) plaats. Drie seismometerstations, A, B en C, staan op het land; de stad Port Hale ligt op een eiland ([kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) hieronder; één hokje is $20\,\mathrm{km}$). In deze streek betekent elke seconde vertraging tussen de snellere en de tragere golven $8\,\mathrm{km}$. De stations registreren:

| **station** | **snellere golven komen aan** | **tragere golven komen aan** |
| --- | --- | --- |
| A | 10:15:25 | 10:15:45 |
| B | 10:15:16 | 10:15:29 |
| C | 10:15:19 | 10:15:34 |

**Deel I — Drie stations.**

1. Bepaal voor elk station de vertraging tussen de twee aankomsten, in seconden.
2. Welk station ligt het dichtst bij de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) ? Hoe zie je dat zonder te rekenen?
3. Bepaal de afstand van elk station tot de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) .
4. De afstand van station A alleen zegt niet waar de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) was. Beschrijf alle plaatsen die op deze afstand van A liggen.

![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g7-earthquakes/fig-0136ef2b09ac.svg)

**Deel II — Het epicentrum vinden.**

5. Eén hokje is $20\,\mathrm{km}$ . Hoeveel hokjes is de straal van elke cirkel?
6. De hoek O ligt linksonder op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) . Station C ligt 3 hokjes ten oosten en 14.5 hokjes ten noorden van O; als je 6 hokjes ( $120\,\mathrm{km}$ ) recht naar het oosten van C gaat, kom je bij een punt E. Controleer op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) dat E ook op de cirkels van A en B ligt: het is het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) . Hoeveel hokjes ten oosten en ten noorden van O ligt het?
7. Ligt het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) op het land of onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) ? Waarom is dat van belang?
8. De [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) was 7.4. Hoeveel keer meer energie dan een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) met [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude) 6.4 maakte ze vrij?

**Deel III — De golf bereikt de kust.**

9. Op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) ligt Port Hale 12 hokjes van het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) . Hoeveel kilometer is dat?
10. Hoeveel minuten doet de [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) er met $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$ over om Port Hale te bereiken?
11. Het lokaliseren van de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) en het versturen van de waarschuwing duurt 5 minuten vanaf het begin van het schudden. Hoeveel tijd na de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) bereikt de waarschuwing Port Hale?
12. Hoeveel minuten hebben de inwoners van Port Hale om hoger gelegen grond te bereiken voordat de [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) aankomt?

**Oplossing van Probleem 20.1.**

**1.** A: $45 - 25 = 20$ s. B: $29 - 16 = 13$ s. C: $34 - 19 =
15$ s.

**2.** Station B: zijn vertraging is de kortste, en hoe korter de vertraging, hoe dichterbij de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). (Zijn snellere golven kwamen ook als eerste aan.)

**3.** A: $8 \times 20 = 160\,\mathrm{km}$. B: $8 \times 13 =
104\,\mathrm{km}$. C: $8 \times 15 = 120\,\mathrm{km}$.

**4.** Alle punten op $160\,\mathrm{km}$ van A: een cirkel met straal $160\,\mathrm{km}$ en middelpunt A. Het [epicentrum](#def-g7-earthquakes-focus) ligt ergens op die cirkel.

**5.** A: $160 \div 20 = 8$ hokjes. B: $104 \div 20 = 5.2$ hokjes. C: $120 \div 20 = 6$ hokjes.

**6.** E ligt $3 + 6 = 9$ hokjes ten oosten en 14.5 hokjes ten noorden van O, op [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) tussen de drie stations; de cirkels van A en B gaan erdoorheen.

**7.** Onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean). Een plotselinge beweging van de zeebodem kan een [tsunami](#def-g7-earthquakes-tsunami) op gang brengen: de [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en het eiland moeten worden gewaarschuwd.

**8.** Eén stap in [magnitude](#def-g7-earthquakes-magnitude): ongeveer 32 keer meer energie.

**9.** $12 \times 20 = 240\,\mathrm{km}$.

**10.** $240 \div 800 = 0.3$ uur, en $0.3 \times 60 = 18$ minuten.

**11.** 5 minuten na de [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake).

**12.** $18 - 5 = 13$: de inwoners van Port Hale hebben ongeveer **13 minuten** om hoger gelegen grond te bereiken. (De golf vertraagt in het ondiepe water bij het eiland, wat iets meer tijd geeft, maar niemand mag daarop rekenen: ze vertrekken meteen.)