---
title: "Leven met natuurrisico’s"
book: "Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw"
subject: earth
language: nl
chapter: 29
exercises: 12
source: https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/29-leven-met-natuurrisicos
license: CC-BY-NC-SA-4.0
credit: "One Earth and Space Sciences Book, One Course (one-course.com)"
---

# Hoofdstuk 29 — Leven met natuurrisico’s

Laat in de avond van 13 november 1985 lagen de meeste inwoners van Armero, een stad in Colombia, in bed. Een [storm](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-storm) verborg de besneeuwde [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) Nevado del Ruiz, $45\,\mathrm{km}$ verderop, en niemand in de stad zag hem uitbarsten. Het hete [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) smolt een deel van zijn ijs, en het water, vermengd met as en [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock), stortte als modderstromen door de [dalen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) naar beneden. Ongeveer twee uur later stroomden de modderstromen uit het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) de Lagunillas, recht de stad in: zo’n $23\,000$ mensen, het grootste deel van de stad, kwamen om. Twee uur was genoeg tijd om naar hoger gelegen grond te lopen. De inwoners van Armero werden niet gewaarschuwd.

![De gevarenkaart van de Nevado del Ruiz. Een eerste versie, getekend door Colombiaanse geologen, deed een maand voor de uitbarsting de ronde en toonde al het gevaar van modderstromen in het dal van Armero. Deze versie, na de ramp opnieuw getekend, voegt in felrood de modderstromen toe die in november 1985 werkelijk kwamen (de gearceerde cirkel rond de vulkaan heeft een straal van ongeveer 20\, km). Naar T. L. Wright en T. C. Pierson, USGS Circular 1073, 1992 (publiek domein, via Wikimedia Commons).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/img-0a92f3bf306e.jpg)

*De [gevarenkaart](#def-g9-natural-risks-hazard-map) van de Nevado del Ruiz. Een eerste versie, getekend door Colombiaanse geologen, deed een maand voor de [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption) de ronde en toonde al het gevaar van modderstromen in het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) van Armero. Deze versie, na de ramp opnieuw getekend, voegt in felrood de modderstromen toe die in november 1985 werkelijk kwamen (de gearceerde cirkel rond de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) heeft een straal van ongeveer $20\,\mathrm{km}$). Naar T. L. Wright en T. C. Pierson, USGS Circular 1073, 1992 (publiek domein, via Wikimedia Commons).*

Zes jaar later werd de Pinatubo in de Filipijnen in de gaten gehouden, kwam de waarschuwing op tijd en vertrokken de mensen ([Hoofdstuk 19](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#ch-g7-volcanoes)). Het waren allebei explosieve [vulkanen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano), met mensen die op de route van hun modderstromen woonden. Wat verschilde, was wat de mensen wisten, en wat ze ermee deden. Dit hoofdstuk gaat over dat verschil.

**Wat je al weet.**

Een *[natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard)* is een natuurlijke gebeurtenis die mensen schade kan toebrengen; het wordt een *[natuurramp](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-disaster)* als het toeslaat waar mensen wonen en grote schade aanricht ([Hoofdstuk 12](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#ch-g5-natural-hazards)). Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die buiten haar oevers treedt, bedekt haar [overstromingsvlakte](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) ([Hoofdstuk 10](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#ch-g5-water-shapes-the-land)). Een [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) geeft voor een grote [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption) vaak waarschuwingssignalen: kleine [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake), zwellende hellingen, gas ([Hoofdstuk 19](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#ch-g7-volcanoes)). Wetenschappers kunnen [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) niet voorspellen; [seismometers](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-seismometer) registreren ze, en een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) onder de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) kan een [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) veroorzaken ([Hoofdstuk 20](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#ch-g7-earthquakes)). Een [weersverwachting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/25-luchtmassas-fronten-en-weerkaarten#def-g8-fronts-and-weather-maps-forecast) zegt wat voor [weer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/1-kijken-naar-het-weer#def-g1-watching-the-weather-weather) het de komende dagen wordt ([Hoofdstuk 25](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/25-luchtmassas-fronten-en-weerkaarten#ch-g8-fronts-and-weather-maps)).

## 29.1 Gevaar, kwetsbaarheid en risico

Dezelfde [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) richt niet overal dezelfde schade aan. Onder een lege [woestijn](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/11-weer-en-klimaat#def-g5-weather-and-climate-desert) treft ze niemand. Onder een stad met stevige gebouwen, waarvan de inwoners weten wat ze moeten doen, schudt ze, maakt ze mensen bang en breekt ze ruiten. Onder een stad met zware, slecht gebouwde huizen kan ze die op de mensen binnen laten instorten. Het gevaar is hetzelfde; wat verandert, is hoe gemakkelijk de plaats schade kan oplopen.

**Definitie 29.1 (Kwetsbaarheid).**

De *kwetsbaarheid* van een plaats is hoe gemakkelijk haar inwoners, haar gebouwen en de dingen die ze nodig hebben door een [natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard) schade kunnen oplopen. Woningen op een [overstromingsvlakte](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), zwakke gebouwen, geen waarschuwing en geen plan maken een plaats kwetsbaar.

**Definitie 29.2 (Risico).**

Het *risico* dat een plaats door een [natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard) loopt, is het gevaar dat haar inwoners en hun bezittingen schade oplopen. Het hangt zowel af van het gevaar, hoe sterk en hoe vaak het is, als van de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability) van de plaats: waar geen gevaar is, of niets dat schade kan oplopen, is er geen risico.

![Het risicorooster (een schets). Het risico groeit met het gevaar en met de kwetsbaarheid. Een stad verplaatsen is zelden mogelijk, en een gevaar kun je niet uitzetten; maar de kwetsbaarheid kan omlaag, en dat brengt de stad lager in het rooster.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-722c73f64d68.svg)

*Het risicorooster (een schets). Het [risico](#def-g9-natural-risks-risk) groeit met het gevaar en met de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability). Een stad verplaatsen is zelden mogelijk, en een gevaar kun je niet uitzetten; maar de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability) kan omlaag, en dat brengt de stad lager in het rooster.*

Armero was een plaats met een groot gevaar: een besneeuwde [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) die een jaar eerder was ontwaakt, en een stad gebouwd op de afzettingen van oude modderstromen, aan de [monding](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) van een [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) dat ze al eerder had aangevoerd. Ze was ook zeer kwetsbaar: de wetenschappers hadden te weinig instrumenten en steun, de informatie aan de autoriteiten was vaak vaag, en er bestond geen evacuatieplan en geen snelle manier om de stad te waarschuwen.

## 29.2 Voorspellen en voorkomen

Sommige gevaren zie je aankomen. Een [storm](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-storm) wordt dagen van tevoren voorspeld ([Hoofdstuk 25](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/25-luchtmassas-fronten-en-weerkaarten#ch-g8-fronts-and-weather-maps)); een [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) na zware [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation) uren tot dagen van tevoren; een grote [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption) kondigt zich vaak dagen tot weken van tevoren aan, maar niet altijd. Een [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) steekt een [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) in uren over, zodat een waarschuwing verre [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) kan bereiken voordat hij dat doet. [Aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) daarentegen kunnen niet worden voorspeld: wetenschappers kunnen zeggen welke [breuken](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) op een dag opnieuw zullen verschuiven, nooit op welke dag.

Een voorspelling, hoe goed ook, is alleen nuttig als er iets wordt gedaan voordat het gevaar toeslaat. Het meeste van dat werk gebeurt lang voor elke waarschuwing.

**Definitie 29.3 (Preventie).**

*Preventie* is alles wat wordt gedaan voordat een [natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard) toeslaat om het [risico](#def-g9-natural-risks-risk) te verlagen: weten waar het gevaar kan toeslaan, op veilige plaatsen en op veilige manieren bouwen, het gevaar in de gaten houden, mensen waarschuwen en ze voorbereiden.

[Preventie](#def-g9-natural-risks-prevention) werkt aan beide kanten van het risicorooster. Een [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) of een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) in de gaten houden maakt hem niet minder gevaarlijk, maar geeft tijd om te handelen. Weg van de [overstromingsvlakte](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) bouwen, stevige huizen bouwen, de routes naar hoger gelegen grond plannen en ze oefenen: dat alles verlaagt de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability).

![Voorbereid zijn: een gezin controleert zijn noodpakket, dat bij de deur ligt, klaar om mee te nemen als ze snel weg moeten: water en voedsel dat een paar dagen houdbaar is, een zaklamp, een radio die zonder stroom uit het stopcontact werkt, reservebatterijen, een EHBO-doos en warme dekens (door AI gegenereerde illustratie van een algemene scène).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/img-3bf4cbd2d220.jpg)

*Voorbereid zijn: een gezin controleert zijn noodpakket, dat bij de deur ligt, klaar om mee te nemen als ze snel weg moeten: water en voedsel dat een paar dagen houdbaar is, een zaklamp, een radio die zonder stroom uit het stopcontact werkt, reservebatterijen, een EHBO-doos en warme dekens (door AI gegenereerde illustratie van een algemene scène).*

## 29.3 Vulkanen en breuken in de gaten houden

Een vulkanologisch observatorium houdt de waarschuwingssignalen van [Hoofdstuk 19](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#ch-g7-volcanoes) in de gaten met instrumenten die dag en nacht werken en hun metingen naar het observatorium sturen.

![Een vulkaan in de gaten houden (een schets, niet op schaal). Seismometers tellen de kleine aardbevingen; hellingmeters en gps-ontvangers, vastgezet op de rots, meten hoe de grond kantelt en beweegt terwijl er eronder magma samenkomt; andere instrumenten meten de gassen die ontsnappen; camera’s bewaken de top. Regenmeters helpen om de signalen van de vulkaan te onderscheiden van de gevolgen van zware regen.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-7f474396693d.svg)

*Een [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) in de gaten houden (een schets, niet op schaal). [Seismometers](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-seismometer) tellen de kleine [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake); hellingmeters en gps-ontvangers, vastgezet op de rots, meten hoe de grond kantelt en beweegt terwijl er eronder [magma](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#def-g7-volcanoes-magma) samenkomt; andere instrumenten meten de gassen die ontsnappen; camera’s bewaken de top. [Regenmeters](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-rain-gauge) helpen om de signalen van de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) te onderscheiden van de gevolgen van zware [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation).*

Geen van deze signalen geeft de dag en het uur van een [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption). De wetenschappers lezen ze samen, zoals een arts verscheidene metingen van een patiënt leest, en zeggen hoe het gevaar verandert; de autoriteiten beslissen wanneer een gebied wordt afgesloten en wanneer mensen worden geëvacueerd. Bij de Pinatubo werkte deze keten. Bij de Nevado del Ruiz had de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) een jaar lang signalen gegeven, met zwermen [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake), maar er waren weinig instrumenten, en de keten van de wetenschappers naar de inwoners van Armero was verbroken.

[Breuken](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) worden op dezelfde manier in de gaten gehouden, door netwerken van [seismometers](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-seismometer) en van gps-stations die millimeter voor millimeter meten hoe de twee kanten van een [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) langzaam bewegen. Zo weet men welke [breuken](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) de spanning voor de volgende zware [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) opbouwen, maar niet wanneer die komt. Bij [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) is [preventie](#def-g9-natural-risks-prevention) de belangrijkste verdediging.

## 29.4 Gevarenkaarten en overstromingszones

De eerste stap van [preventie](#def-g9-natural-risks-prevention) is weten waar een gevaar kan toeslaan.

**Definitie 29.4 (Gevarenkaart).**

Een *gevarenkaart* toont de plaatsen die een [natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard) kan bereiken, vaak met verscheidene niveaus van gevaar. Ze wordt getekend op basis van wat het gevaar in het verleden heeft gedaan en van de vorm van het terrein.

De [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) van de Nevado del Ruiz, aan het begin van dit hoofdstuk, is een [gevarenkaart](#def-g9-natural-risks-hazard-map): de modderstromen uit het verleden waren de [dalen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) gevolgd, en de volgende zouden die ook volgen. Overstromingskaarten volgen hetzelfde idee. Water spreidt zich uit over de lage, vlakke grond naast een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water): hoe hoger de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), hoe breder de strook grond die ze bedekt. Een overstromingskaart tekent de rand van het water voor een gekozen [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), vaak de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) die elk jaar een kans van 1 op 100 heeft om te worden bereikt of overschreden. Ze heet de *honderdjaarsoverstroming*, maar het is geen [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) die eens per eeuw komt: ze kan twee jaar na elkaar komen.

![De overstromingsvlakte van de rivier van de Varden Hills, die naar het oosten stroomt. Elke tint is de grond die een overstroming zou bedekken als het water 2, 5 of 10\, m boven het normale peil van de rivier steeg: elke zone bevat de kleinere. De zones blijven smal omdat de wanden van het dal snel oprijzen uit de vlakke bodem. De dunne lijnen verbinden punten op dezelfde hoogte, om de 10\, m, met een getal om de 50\, m; zulke kaarten zijn het onderwerp van .](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-c95ed4c957b1.svg)

![De overstromingsvlakte van de rivier van de Varden Hills, die naar het oosten stroomt. Elke tint is de grond die een overstroming zou bedekken als het water 2, 5 of 10\, m boven het normale peil van de rivier steeg: elke zone bevat de kleinere. De zones blijven smal omdat de wanden van het dal snel oprijzen uit de vlakke bodem. De dunne lijnen verbinden punten op dezelfde hoogte, om de 10\, m, met een getal om de 50\, m; zulke kaarten zijn het onderwerp van .](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-38cb73e9c72d.svg)

*De [overstromingsvlakte](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van de Varden Hills, die naar het oosten stroomt. Elke tint is de grond die een [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) zou bedekken als het water 2, 5 of $10\,\mathrm{m}$ boven het normale peil van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) steeg: elke zone bevat de kleinere. De zones blijven smal omdat de wanden van het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) snel oprijzen uit de vlakke bodem. De dunne lijnen verbinden punten op dezelfde hoogte, om de $10\,\mathrm{m}$, met een getal om de $50\,\mathrm{m}$; zulke [kaarten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) zijn het onderwerp van [Hoofdstuk 32](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/32-kaarten-van-de-hele-aarde#ch-g9-maps-of-the-earth).*

**Methode 29.5 (Een kaart van overstromingszones lezen).**

1. Zoek voor welke [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) de zone staat: hoe hoog boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) , of hoe vaak ze kan voorkomen.
2. Zoek de plaats op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) , met de schaalbalk of het rooster.
3. Als de plaats binnen de gearceerde zone ligt, zou die [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) haar bereiken; ligt ze erbuiten, dan blijft ze bij die [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) droog, niet bij elke [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) .
4. Gebruik de hoogte boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) om plaatsen te vergelijken: hoe lager, hoe vaker overstroomd.

**Voorbeeld 29.6 (Drie huizen naast de rivier).**

Op een [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) zoals die hierboven staat een huis op grond die $3\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt. Een [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $2\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bereikt het niet; [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van 5 en $10\,\mathrm{m}$ wel. Een tweede huis, $8\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), wordt alleen door de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $10\,\mathrm{m}$ bereikt, en een derde, op een helling $30\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), door geen van de drie. Het eerste huis is het kwetsbaarst: kleinere [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), die vaker voorkomen, zijn genoeg om het te bereiken.

## 29.5 Aardbevingsbestendig bouwen

Bij een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) beweegt de grond onder een gebouw heen en weer, en wordt het gebouw van onderaf geschud; bij een zware [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) komt het gevaar vooral van gebouwen die scheuren en instorten. Ingenieurs kunnen het schudden niet tegenhouden, maar ze kunnen zo bouwen dat de constructie de krachten van het schudden opvangt zonder in te storten.

![Vier skeletten die door dezelfde grond worden geschud (een schets). Een skelet van alleen palen en balken helt over en kan instorten (a). Diagonale schoren (b) en stijve schijfwanden (c) voorkomen dat het overhelt; stevige verbindingen tussen de balken en de palen houden het bij elkaar. Isolatoren onder het gebouw (d) geven mee als de grond beweegt, zodat veel minder van de beweging het gebouw bereikt.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-2d1948b2482d.svg)

*Vier skeletten die door dezelfde grond worden geschud (een schets). Een skelet van alleen palen en balken helt over en kan instorten (a). Diagonale schoren (b) en stijve schijfwanden (c) voorkomen dat het overhelt; stevige verbindingen tussen de balken en de palen houden het bij elkaar. Isolatoren onder het gebouw (d) geven mee als de grond beweegt, zodat veel minder van de beweging het gebouw bereikt.*

Dezelfde principes gelden voor een huis, een school of een brug. Ze zijn het gemakkelijkst toe te passen als het gebouw wordt ontworpen, en niet achteraf aan een oud gebouw toegevoegd.

**In het laboratorium — Een toren op een schuddend dienblad.**

Bouw binnen twee kleine torens van dezelfde hoogte van rietjes of houten stokjes en boetseerklei, als skeletten van twee verdiepingen. Geef de tweede diagonale schoren aan elke kant. Zet ze allebei op een dienblad en schuif het dienblad snel heen en weer, eerst zachtjes, dan harder. Welke toren helt het eerst over? Welke blijft in vorm? Zet daarna de kale toren op vier knikkers onder een licht stuk karton, en schud opnieuw: wat verandert er?

## 29.6 Op tijd gewaarschuwd

Het laatste deel van [preventie](#def-g9-natural-risks-prevention) is de waarschuwing. Voor [tsunami’s](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) begint die op de bodem van de [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean). Op plaatsen dicht bij waar eerder verwoestende [tsunami’s](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) zijn ontstaan, ligt een drukmeter op de zeebodem die elke $15\,\mathrm{s}$ het gewicht van het water erboven afleest, wat de hoogte van het zeeoppervlak geeft. Hij stuurt zijn metingen met geluid door het water naar een boei die aan het oppervlak is verankerd, en de boei geeft ze via een satelliet door aan de centra voor tsunamiwaarschuwing. Een stijging van de [zee](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) ver van elke [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) verraadt een [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) die onderweg is, uren voordat hij verre [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) bereikt.

![Een bemanningslid van een schip van de Amerikaanse kustwacht inspecteert een tsunamiwaarschuwingsboei in de Stille Oceaan, in november 2021. De boei drijft boven een drukmeter op de zeebodem, duizenden meters lager. U.S. Coast Guard (publiek domein, via Wikimedia Commons).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/img-ed4a9b226c57.jpg)

*Een bemanningslid van een schip van de Amerikaanse kustwacht inspecteert een tsunamiwaarschuwingsboei in de Stille [Oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean), in november 2021. De boei drijft boven een drukmeter op de zeebodem, duizenden meters lager. U.S. Coast Guard (publiek domein, via Wikimedia Commons).*

**Geschiedenis — Een netwerk van boeien.**

In 2001 was de eerste reeks van zes zulke stations in de Stille [Oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) klaar. Na de [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) van december 2004, die de [kusten](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) van de Indische [Oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) bereikte terwijl er geen waarschuwingssysteem was ([Hoofdstuk 20](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#ch-g7-earthquakes)), groeide het netwerk: in maart 2008 waren er 39 stations.

Een waarschuwing redt alleen levens als ze mensen bereikt die weten wat ze ermee moeten doen: de routes naar hoger gelegen grond zijn aangegeven en geoefend, het noodpakket staat klaar, scholen houden oefeningen. In Armero was het gevaar bekend en was de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) getekend; de waarschuwing heeft de stad nooit bereikt.

## 29.7 Oefeningen

**Oefening 29.1 ★.**

Gevaar of [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability)? (a) Een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die bijna elk voorjaar overstroomt. (b) Een dorp zonder waarschuwingssysteem. (c) Zware huizen van baksteen zonder skelet. (d) Een zware [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) op een nabije [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault). (e) Een stad gebouwd aan de [monding](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) van een [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) waar al eerder modderstromen door zijn gekomen.

**Oplossing van Oefening 29.1.**

(a) Gevaar. (b) [Kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability). (c) [Kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability). (d) Gevaar. (e) Allebei: de modderstromen zijn het gevaar; de stad op hun route bouwen maakt haar kwetsbaar.

**Oefening 29.2 ★.**

Waar of niet waar? Verbeter de onware zinnen. (a) Een [natuurgevaar](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-hazard) op een plaats waar niemand woont, is een hoog [risico](#def-g9-natural-risks-risk). (b) [Preventie](#def-g9-natural-risks-prevention) kan de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability) van een stad verlagen. (c) Een [gevarenkaart](#def-g9-natural-risks-hazard-map) toont waar een gevaar kan toeslaan. (d) Een goed waarschuwingssysteem maakt een [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) minder gevaarlijk.

**Oplossing van Oefening 29.2.**

(a) Niet waar: waar niemand woont, kan niets schade oplopen, dus het [risico](#def-g9-natural-risks-risk) is laag. (b) Waar. (c) Waar. (d) Niet waar: een waarschuwing verandert de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) niet; ze verlaagt de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability) van de mensen, die op tijd kunnen vertrekken.

**Oefening 29.3 ★.**

Zeg voor elk gevaar of het dagen of uren van tevoren kan worden voorspeld: (a) een [storm](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-storm); (b) een [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) na zware [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation); (c) een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake); (d) de aankomst van een [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) op een [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ver van waar hij ontstond.

**Oplossing van Oefening 29.3.**

(a) Ja, dagen van tevoren. (b) Ja, uren tot dagen van tevoren. (c) Nee: [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) kunnen niet worden voorspeld. (d) Ja: als de [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) eenmaal is ontstaan, doet hij er uren over om de [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) over te steken, en de waarschuwing gaat sneller.

**Oefening 29.4 ★.**

Gebruik de tekening van een bewaakte [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano). Wat meet elk instrument, en naar welk waarschuwingssignaal van een [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption) kijkt het? (a) Een [seismometer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-seismometer). (b) Een hellingmeter. (c) Een gps-ontvanger. (d) Een gasmeter.

**Oplossing van Oefening 29.4.**

(a) Het schudden van de grond: zwermen kleine [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) als [magma](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#def-g7-volcanoes-magma) opstijgt. (b) De helling van de flank: het zwellen van de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano). (c) Hoe de grond beweegt, met millimeters: het zwellen terwijl er [magma](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#def-g7-volcanoes-magma) samenkomt. (d) De gassen van de pluim: meer gas dat ontsnapt als [magma](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/19-vulkanen#def-g7-volcanoes-magma) omhoogkomt.

**Oefening 29.5 ★★.**

In 1985 bereikten de modderstromen van de Nevado del Ruiz Armero, $45\,\mathrm{km}$ verderop, ongeveer twee uur na de [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption). (a) Wat was hun gemiddelde snelheid, in kilometer per uur? (b) Iemand loopt ongeveer $4\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$. Hoe ver hadden de mensen in twee uur kunnen lopen? (c) Waarom vertrokken ze niet? (d) Noem twee dingen die hen hadden kunnen redden.

**Oplossing van Oefening 29.5.**

(a) $45 \div 2 = 22.5\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$. (b) $4 \times 2 = 8\,\mathrm{km}$, ver genoeg om hoger gelegen grond te bereiken. (c) Niemand zag de [uitbarsting](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-eruption), die door de [storm](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-storm) werd verborgen, en niemand waarschuwde hen: er was geen snelle manier om de informatie naar de stad te sturen, en geen evacuatieplan. (d) Bijvoorbeeld: een evacuatieplan met routes naar hoger gelegen grond, van tevoren geoefend; een waarschuwingsketen van de wetenschappers naar de stad; meer instrumenten op de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano).

**Oefening 29.6 ★★.**

Gebruik de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) van de overstromingszones van de Varden Hills. (a) Welke [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) bedekt de breedste strook? (b) Meet met het rooster van de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) de breedte van elke zone dwars door het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), op $5\,\mathrm{km}$ oost. (c) Een schuur staat op grond die $6\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt. Welke van de drie [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) bereiken haar? (d) Waarom komt de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $2\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) het vaakst voor?

**Oplossing van Oefening 29.6.**

(a) De [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $10\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). (b) Ongeveer $0.47\,\mathrm{km}$ voor de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $2\,\mathrm{m}$, $0.56\,\mathrm{km}$ voor die van $5\,\mathrm{m}$ en $0.67\,\mathrm{km}$ voor die van $10\,\mathrm{m}$ (aflezingen tot op ongeveer $0.05\,\mathrm{km}$ zijn goed). (c) Alleen de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van $10\,\mathrm{m}$: de grond ligt hoger dan 2 en $5\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). (d) Er is maar een kleine stijging van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) nodig om haar te bereiken, en kleine [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) komen vaker voor dan grote.

**Oefening 29.7 ★★.**

Plaats elke situatie in het risicorooster (klein of groot gevaar, kleine of grote [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability)) en zeg of het [risico](#def-g9-natural-risks-risk) laag, matig of hoog is. (a) Stevige gebouwen en oefeningen in een stad op een actieve [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault). (b) Een camping op de [overstromingsvlakte](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) van een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) die zelden overstroomt. (c) Een dorp van zwakke huizen aan de voet van een actieve [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano), zonder observatorium. (d) Een stad op een heuveltop ver van elke [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault), [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) of [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano).

**Oplossing van Oefening 29.7.**

(a) Groot gevaar, kleine [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability): matig [risico](#def-g9-natural-risks-risk). (b) Klein gevaar, grote [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability): matig [risico](#def-g9-natural-risks-risk). (c) Groot gevaar, grote [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability): hoog [risico](#def-g9-natural-risks-risk). (d) Klein gevaar, kleine [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability): laag [risico](#def-g9-natural-risks-risk).

**Oefening 29.8 ★★.**

Drie scholen worden op dezelfde grond gebouwd. School A is een skelet van palen en balken met bakstenen muren ertussen; school B heeft hetzelfde skelet met diagonale schoren en twee schijfwanden; school C heeft het skelet van B, op isolatoren. (a) Rangschik ze van de veiligste tot de minst veilige bij een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). (b) Leg uit wat de schoren doen. (c) Leg uit wat de isolatoren doen.

**Oplossing van Oefening 29.8.**

(a) C, dan B, dan A. (b) De schoren vormen driehoeken, die niet kunnen overhellen zonder een schoor uit te rekken of in te drukken: het skelet blijft in vorm in plaats van over te hellen. (c) De isolatoren geven mee als de grond eronder heen en weer beweegt, zodat veel minder van de beweging de school bereikt.

**Oefening 29.9 ★★.**

Een overstromingskaart toont de honderdjaarsoverstroming, die elk jaar een kans van 1 op 100 heeft om te worden bereikt of overschreden. (a) Schrijf deze kans als percentage. (b) Een buurman zegt: “De honderdjaarsoverstroming kwam vorig jaar, dus we zijn 99 jaar veilig.” Wat klopt er niet? (c) Hoeveel zulke [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) zouden er gemiddeld in 300 jaar komen?

**Oplossing van Oefening 29.9.**

(a) $1 \div 100 = 1~\%$ per jaar. (b) De kans is elk jaar dezelfde, wat er het jaar ervoor ook gebeurde: de [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) kan volgend jaar weer komen. (c) $300 \div 100 = 3$ [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood), gemiddeld.

**Oefening 29.10 ★★.**

Een station voor tsunamiwaarschuwing leest elke $15\,\mathrm{s}$ de druk op de zeebodem af. (a) Hoeveel metingen doet het in één uur? (b) In één jaar van 365 dagen? Schrijf het antwoord in de wetenschappelijke notatie. (c) Een [tsunami](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-tsunami) steekt de diepe [oceaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde#def-g2-water-on-earth-ocean) over met ongeveer $800\,\mathrm{km}/\mathrm{h}$. Hoe lang doet hij erover om een [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) op $2400\,\mathrm{km}$ afstand te bereiken? (d) Waarom is die tijd belangrijk?

**Oplossing van Oefening 29.10.**

(a) $3600 \div 15 = 240$ metingen. (b) $240 \times 24 \times 365 =
2\,102\,400 \approx 2.1 \times 10^6$ metingen. (c) $2400 \div 800 =
3\,\mathrm{h}$. (d) In die drie uur kunnen de waarschuwingscentra de [kust](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) waarschuwen en kunnen de mensen naar hoger gelegen grond gaan.

**Oefening 29.11 ★★★.**

Een gezin van vier stelt een noodpakket samen met water voor 3 dagen, met ongeveer $3.8\,\mathrm{L}$ per persoon per dag, om te drinken en te wassen. (a) Hoeveel liter water hebben ze nodig? (b) Hoeveel flessen van $1.5\,\mathrm{L}$ is dat? (c) Noem vier andere dingen in het pakket, en zeg waarom elk ervan nuttig is. (d) Waarom ligt het pakket bij de deur?

**Oplossing van Oefening 29.11.**

(a) $4 \times 3 \times 3.8 = 45.6\,\mathrm{L}$. (b) $45.6 \div 1.5 = 30.4$, dus 31 flessen. (c) Bijvoorbeeld: houdbaar voedsel, om te eten als de winkels dicht zijn; een zaklamp, als de stroom uitvalt; een radio op batterijen of met een slinger, om de waarschuwingen te horen; een EHBO-doos, om kleine verwondingen te verzorgen; warme dekens. (d) Zodat het meteen kan worden meegenomen als het gezin snel weg moet.

**Oefening 29.12 ★★★.**

Een stad ligt naast een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), aan de [monding](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-source-mouth) van een [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) dat van een besneeuwde [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) naar beneden komt. Onder haar straten liggen oude afzettingen van modderstromen. De [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) is begonnen te schudden met kleine [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake). Schrijf een preventieplan van vijf punten voor de stad. Zeg bij elk punt of het aan de kant van het gevaar werkt (het gevaar kennen en in de gaten houden) of aan de kant van de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability).

**Oplossing van Oefening 29.12.**

Bijvoorbeeld: (1) een [gevarenkaart](#def-g9-natural-risks-hazard-map) van de modderstromen tekenen, [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) per [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) (kant van het gevaar); (2) [seismometers](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-seismometer), hellingmeters, gps-ontvangers en gasmeters op de [vulkaan](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-volcano) plaatsen (kant van het gevaar); (3) een snelle waarschuwingsketen van het observatorium naar de stad opzetten, met sirenes (kant van de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability)); (4) routes naar hoger gelegen grond plannen en aangeven, en ze met oefeningen oefenen (kant van de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability)); (5) geen nieuwe woningen of scholen bouwen op de route van de modderstromen (kant van de [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability)).

## 29.8 Probleem: Waar komt de nieuwe school?

**Probleem 29.1.**

Weekendprobleem — een nieuwe school wordt op de kaart van de Varden Hills geplaatst, weg van overstromingen, steile hellingen en de breuk; het eindantwoord is het aantal huizen in de overstromingszone

Het dorp van de Varden Hills heeft een nieuwe school nodig, en er worden drie plaatsen aangeboden: A, B en C, op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) hieronder. De overstromingszone die op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) is gearceerd, is alle grond die minder dan $5\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt en die een grote [overstroming](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) zou bedekken. De tabel geeft voor elke plaats de hoogte van de grond, het peil van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ernaast, en hoeveel de grond stijgt over $200\,\mathrm{m}$ horizontaal gemeten dwars over de helling.

| plaats | hoogte van de grond | peil van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ernaast | stijging van de grond over $200\,\mathrm{m}$ |
| --- | --- | --- | --- |
| A | $137\,\mathrm{m}$ | $137\,\mathrm{m}$ | $1.4\,\mathrm{m}$ |
| B | $276\,\mathrm{m}$ | $126\,\mathrm{m}$ | $83\,\mathrm{m}$ |
| C | $236\,\mathrm{m}$ | $143\,\mathrm{m}$ | $20\,\mathrm{m}$ |

![Het dorp, de drie plaatsen voor de school en de overstromingszone (gearceerd), op de kaart van de Varden Hills (dunne lijnen van gelijke hoogte om de 10\, m). Elk zwart vierkantje is een huis. De dikke zwarte lijn is een breuk.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g9-natural-risks/fig-db9b91d7c135.svg)

*Het dorp, de drie plaatsen voor de school en de overstromingszone (gearceerd), op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills (dunne lijnen van gelijke hoogte om de $10\,\mathrm{m}$). Elk zwart vierkantje is een huis. De dikke zwarte lijn is een [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault).*

**Deel I — De overstromingszone.**

1. Zeg met de rivierpeilen van de tabel in welke richting de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stroomt.
2. Bereken de hoogte van elke plaats boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ernaast.
3. Welke van de drie plaatsen ligt in de overstromingszone?
4. Meet met de schaalbalk de breedte van de overstromingszone dwars door het [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) , bij plaats A.

**Deel II — De hellingen en de breuk.**

5. Een helling in procent is de stijging van de grond per $100\,\mathrm{m}$ horizontaal gemeten. Bereken de helling bij elke plaats.
6. Welke plaats zou aan een [aardverschuiving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/12-natuurgevaren#def-g5-natural-hazards-landslide) blootstaan? Leg uit.
7. Schat met de schaalbalk de afstand van elke plaats tot de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) .
8. Stel dat de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) nog kan verschuiven. Waarom is de grond er recht bovenop een slechte plaats voor een school?

**Deel III — Kiezen.**

9. Teken een tabel met één rij per plaats en drie kolommen: in de overstromingszone? steile helling? op de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) ? Vul hem in met ja of nee.
10. Welke plaats zou jij kiezen? Verantwoord je keuze met de tabel.
11. De gekozen plaats ligt nog steeds in een gebied waar de grond kan schudden. Noem twee manieren om de school te bouwen, en één gewoonte van de leerlingen, die haar [kwetsbaarheid](#def-g9-natural-risks-vulnerability) verlagen.
12. De school zal ook dienen als schuilplaats bij [overstromingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/10-water-vormt-het-land#def-g5-water-shapes-the-land-flood) . Tel de huizen van het dorp die in de overstromingszone staan. Welk deel van alle huizen is dat?

**Oplossing van Probleem 29.1.**

**1.** De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) staat op $143\,\mathrm{m}$ bij C, $137\,\mathrm{m}$ bij A en $126\,\mathrm{m}$ bij B; op de [kaart](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart#def-g2-drawing-to-map-map) ligt C in het westen en B in het oosten, dus de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stroomt naar het oosten.

**2.** A: $137 - 137 = 0\,\mathrm{m}$; B: $276 - 126 = 150\,\mathrm{m}$; C: $236 - 143 = 93\,\mathrm{m}$.

**3.** Alleen A, dat minder dan $5\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt.

**4.** Ongeveer $0.57\,\mathrm{km}$ (tussen 0.5 en $0.65\,\mathrm{km}$).

**5.** De stijging over $100\,\mathrm{m}$ is de helft van de stijging over $200\,\mathrm{m}$: A $1.4 \div 2 = 0.7~\%$; B $83 \div 2 = 41.5~\%$; C $20 \div 2 = 10~\%$.

**6.** B: de helling is er heel steil, en los [gesteente](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/5-stenen-kiezels-en-zand#def-g3-stones-pebbles-sand-rock) en losse grond kunnen langs een steile helling naar beneden glijden, vooral na zware [regen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/7-wolken-regen-en-sneeuw#def-g4-clouds-rain-snow-precipitation).

**7.** A: ongeveer $1\,\mathrm{km}$; B: bijna op de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) (minder dan $0.05\,\mathrm{km}$); C: ongeveer $1.3\,\mathrm{km}$.

**8.** Als de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) verschuift, breekt en verschuift de grond langs de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault), wat een gebouw uit elkaar kan scheuren; en een [aardbeving](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) op de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault) zou de grond daar heel hard laten schudden.

**9.**

| plaats | in de overstromingszone? | steile helling? | op de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault)? |
| --- | --- | --- | --- |
| A | ja | nee | nee |
| B | nee | ja | ja |
| C | nee | nee | nee |

**10.** Plaats C: het is de enige plaats met drie keer “nee”: $93\,\mathrm{m}$ boven de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), een flauwe helling van $10\,\%$, meer dan $1\,\mathrm{km}$ van de [breuk](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/20-aardbevingen#def-g7-earthquakes-fault).

**11.** Bijvoorbeeld: diagonale schoren en schijfwanden in het skelet, stevige verbindingen, of isolatoren onder het gebouw; de leerlingen oefenen voor [aardbevingen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/8-vulkanen-en-aardbevingen-een-eerste-blik#def-g4-volcanoes-earthquakes-first-look-earthquake) (bukken, dekken, vasthouden).

**12.** **17 huizen** van de 28 staan in de overstromingszone: $17 \div 28 \approx 0.61$, ongeveer 3 huizen op 5.