---
title: "Water op Aarde"
book: "Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw"
subject: earth
language: nl
chapter: 3
exercises: 11
source: https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/3-water-op-aarde
license: CC-BY-NC-SA-4.0
credit: "One Earth and Space Sciences Book, One Course (one-course.com)"
---

# Hoofdstuk 3 — Water op Aarde

Op 7 december 1972 draaiden drie astronauten op weg naar de Maan hun camera terug naar de Aarde. Hun foto werd een van de beroemdste foto’s die ooit zijn gemaakt. Kijk er maar eens naar. Je ziet witte wolken, een beetje bruin en geel land, het witte ijs onderaan — en blauw, overal blauw. Vanuit de ruimte gezien is onze planeet een blauwe planeet.

![De Aarde, gefotografeerd door de bemanning van Apollo 17, 7 december 1972. We zien Afrika, Arabië bovenaan en het ijs van Antarctica onderaan. Foto: NASA (publiek domein).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/img-6ea4b7215b88.jpg)

*De Aarde, gefotografeerd door de bemanning van Apollo 17, 7 december 1972. We zien Afrika, Arabië bovenaan en het ijs van Antarctica onderaan. Foto: NASA (publiek domein).*

**Wat je al weet.**

Water kan vast zijn (ijs), vloeibaar, of een gas dat we niet kunnen zien (waterdamp). Vloeibaar water dat in de zon staat, wordt langzaam damp: het verdampt. Als de damp afkoelt, wordt hij weer piepkleine druppeltjes: hij condenseert. Deze veranderingen ken je uit de natuurkundeboeken. In een [landschap](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landscape) stroomt water in [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en ligt het in [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ([Hoofdstuk 2](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#ch-g1-landscapes-around-us)).

## 3.1 De blauwe planeet

Het grootste deel van de Aarde is bedekt met water. Stel je voor dat we het hele oppervlak van de Aarde in 100 gelijke vierkantjes verdelen. Als we elk vierkantje dat door [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) bedekt is blauw kleuren, kleuren we er 71. Maar 29 vierkantjes zijn land.

![Als het oppervlak van de Aarde in 100 gelijke vierkantjes was verdeeld, zouden er 71 zee zijn (blauw) en 29 land (groen). Berekend uit een kaart van het reliëf van de hele Aarde (NOAA ETOPO1).](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/fig-0e15949b040a.svg)

*Als het oppervlak van de Aarde in 100 gelijke vierkantjes was verdeeld, zouden er 71 [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) zijn (blauw) en 29 land (groen). Berekend uit een kaart van het reliëf van de hele Aarde (NOAA ETOPO1).*

De grote watervlakten met [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) die het grootste deel van de Aarde bedekken, hebben namen.

**Definitie 3.1 (Oceaan en zee).**

Een *oceaan* is een van de heel grote watervlakten met [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) die het grootste deel van de Aarde bedekken en tussen de continenten liggen. Een *zee* is een kleinere watervlakte met [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh), meestal aan de rand van een oceaan en voor een deel door land omsloten.

Alle [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean) zijn met elkaar verbonden: een boot zou van elke [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean) naar elke andere kunnen varen zonder over land te gaan. Hun namen, en waar ze op een globe liggen, vind je in [Hoofdstuk 6](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/6-de-globe-continenten-en-oceanen#ch-g3-continents-and-oceans).

![Aan de rand van de zee. Het water gaat door, veel verder dan je kunt kijken.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/img-9bda12f15648.jpg)

*Aan de rand van de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean). Het water gaat door, veel verder dan je kunt kijken.*

## 3.2 Zout water en zoet water

Heb je bij het zwemmen ooit een slok zeewater binnengekregen? Dan weet je het: het smaakt heel zout. Het water van [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) niet.

**Definitie 3.2 (Zout water en zoet water).**

In *zout water* is veel zout opgelost: het is het water van de [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean) en de [zeeën](#def-g2-water-on-earth-ocean). In *zoet water* zit heel weinig zout: het is het water van de regen, van de meeste [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), van het ijs en de sneeuw, en van bronnen.

**Voorbeeld 3.3 (Hoe zout is de zee?).**

In een fles met één kilogram zeewater — ongeveer één liter — zit ongeveer 35 gram zout. Als we al het water laten verdampen, blijft het zout als witte kristallen op de bodem achter. Zo wordt zeezout gemaakt in zoutpannen aan [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean), waar de zon en de wind ondiepe plassen zeewater langzaam laten opdrogen.

![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/img-ea93e632ac93.jpg)

![](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/img-196236d0fb41.jpg)

*[Zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water).*

*[Zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water).*

**Opmerking 3.4 (Zeewater kun je niet drinken).**

Mensen en landdieren kunnen geen zeewater drinken: er zit te veel zout in, en wie het drinkt, verliest juist water in plaats van het binnen te krijgen. Zeelui ver op [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean), met overal water om zich heen, moesten daarom altijd hun zoete water meenemen.

## 3.3 Waar is al het water?

[Zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) zit niet alleen in [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). Veel ervan is bevroren: in het grote witte ijs van Antarctica en Groenland, en op de hoge [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform). En veel ervan zit verborgen onder onze voeten, in de grond, waar het de piepkleine ruimtes tussen zandkorrels en de spleten in het gesteente vult.

![Hoge bergen bewaren het hele jaar zoet water als sneeuw en ijs. In de zomer smelt er een deel van, dat de beken voedt.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/img-838aa7e14170.jpg)

*Hoge [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) bewaren het hele jaar [zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) als sneeuw en ijs. In de zomer smelt er een deel van, dat de beken voedt.*

Stel je voor dat we al het water van de Aarde in 100 even grote emmers konden gieten. Hoeveel emmers zou elke soort water vullen?

![Al het water van de Aarde in 100 emmers. De rivieren, de meren, de wolken en het water van alle levende wezens samen zouden nog geen één emmer vullen. Getallen van de U.S. Geological Survey.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/fig-7ed27fbf167b.svg)

*Al het water van de Aarde in 100 emmers. De [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), de [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), de wolken en het water van alle levende wezens samen zouden nog geen één emmer vullen. Getallen van de U.S. Geological Survey.*

**Propositie 3.5 (Het meeste water op Aarde is zout).**

Van 100 emmers met al het water op Aarde zijn er 96 het zoute water van de [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean). Het zoete water dat we drinken is maar een heel klein deel van al het water: het meeste daarvan zit bevroren in het ijs, of verborgen onder de grond.

## 3.4 Waar gaat de regen heen?

Als het regent, blijft het water niet liggen waar het valt. Kijk na een bui maar eens naar het schoolplein: een deel van het water stroomt over de grond naar de goten, een deel zakt in de aarde van de bloembedden, en plassen verdwijnen langzaam als de zon weer gaat schijnen.

![Waar de regen heen gaat. Het water dat als damp opstijgt uit de zee en van het land, vormt nieuwe wolken, en de wolken brengen nieuwe regen.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-water-on-earth/fig-3947dd5b10c5.svg)

*Waar de regen heen gaat. Het water dat als damp opstijgt uit de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) en van het land, vormt nieuwe wolken, en de wolken brengen nieuwe regen.*

**Methode 3.6 (Een regendruppel volgen).**

Om een regendruppel te volgen, stel je drie vragen na elkaar:

1. Waar valt hij: op de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) , op een dak, op de grond, op een [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) ?
2. Zakt hij in de grond, stroomt hij over het oppervlak weg, of bevriest hij tot ijs?
3. Waar gaat hij daarna heen: naar een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) , een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) , de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) , de grond, of terug de lucht in?

Uiteindelijk komt elke druppel terug in de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) of in de lucht, en begint de reis opnieuw.

**Voorbeeld 3.7 (Een druppel op de berg).**

Een regendruppel valt in de winter als sneeuw op een hoge [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform). Hij blijft daar bevroren liggen tot de warme dagen van de zomer. Dan smelt hij, stroomt naar beneden in een bergbeek, komt in een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) terecht, en de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) neemt hem mee naar [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean). Op een zonnige dag verdampt de druppel uit de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) en stijgt hij op in de lucht, waar hij deel wordt van een nieuwe wolk.

## 3.5 Oefeningen

**Oefening 3.1 ★.**

[Zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) of [zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh)? De [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean); een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water); regen; een [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform); een [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean); het ijs op een [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform).

**Oplossing van Oefening 3.1.**

[Zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean), de [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean). [Zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), de regen, het [meer](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) in de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), het ijs op de [berg](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform).

**Oefening 3.2 ★.**

Waarom noemen we de Aarde de “blauwe planeet”?

**Oplossing van Oefening 3.2.**

Omdat het grootste deel van haar oppervlak bedekt is met het blauwe water van de [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean): vanuit de ruimte gezien ziet ze er blauw uit.

**Oefening 3.3 ★.**

In het rooster van 100 vierkantjes zijn er 71 blauw. Hoeveel vierkantjes zijn land?

**Oplossing van Oefening 3.3.**

$100 - 71 = 29$ vierkantjes zijn land.

**Oefening 3.4 ★.**

Wat is groter, een [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean) of een [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean)?

**Oplossing van Oefening 3.4.**

Een [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean) is groter: een [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean) is een kleinere watervlakte met [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh), vaak aan de rand van een [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean).

**Oefening 3.5 ★.**

Kan een zeeman midden op de [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean) het water rond zijn boot drinken? Waarom?

**Oplossing van Oefening 3.5.**

Nee: het water van de [oceaan](#def-g2-water-on-earth-ocean) is [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh), en wie het drinkt, verliest water. De zeeman moet [zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) meenemen.

**Oefening 3.6 ★.**

Noem drie plaatsen waar [zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) te vinden is.

**Oplossing van Oefening 3.6.**

Bijvoorbeeld: in [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), in [meren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), in het ijs en de sneeuw van de [bergen](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) en van Antarctica, onder de grond, in de regen.

**Oefening 3.7 ★★.**

Hoeveel emmers zijn op het plaatje van de 100 emmers [zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh)? Hoeveel zijn [zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh) (ijs en water onder de grond samen)?

**Oplossing van Oefening 3.7.**

[Zout water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): 96 emmers. [Zoet water](#def-g2-water-on-earth-salt-fresh): $2 + 2 = 4$ emmers. (Strikt genomen is een deel van het water onder de grond ook zout; het plaatje telt het mee bij het zoete water.)

**Oefening 3.8 ★★.**

Zet in volgorde, van wat het meeste water bevat naar wat het minste bevat: de [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water); de [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean); het ijs en de sneeuw.

**Oplossing van Oefening 3.8.**

De [oceanen](#def-g2-water-on-earth-ocean) (96 emmers), dan het ijs en de sneeuw (2 emmers), dan de [rivieren](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) (veel minder dan één emmer).

**Oefening 3.9 ★★.**

Het regent op een akker. Noem twee dingen die met het water kunnen gebeuren.

**Oplossing van Oefening 3.9.**

Het kan in de grond zakken; het kan over de grond naar een beek of een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stromen; het kan weer verdampen als de zon gaat schijnen.

**Oefening 3.10 ★★.**

Een pan met zeewater blijft vele dagen in de zon staan, tot het water weg is. Wat blijft er op de bodem van de pan achter? Waar is het water gebleven?

**Oplossing van Oefening 3.10.**

Op de bodem van de pan blijft zout achter. Het water is verdampt: het is als waterdamp de lucht in gegaan.

**Oefening 3.11 ★★.**

Vertel de reis van een regendruppel die op het dak van de school valt, tot hij weer in een wolk zit.

**Oplossing van Oefening 3.11.**

Bijvoorbeeld: de druppel loopt van het dak in de dakgoot en de afvoer, dan in een beek en een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water); de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) neemt hem mee naar [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean); op een zonnige dag verdampt hij uit de [zee](#def-g2-water-on-earth-ocean), stijgt op in de lucht en wordt deel van een wolk.