--- title: "Van tekening tot kaart" book: "Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw" subject: earth language: nl chapter: 4 exercises: 11 source: https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/4-van-tekening-tot-kaart license: CC-BY-NC-SA-4.0 credit: "One Earth and Space Sciences Book, One Course (one-course.com)" --- # Hoofdstuk 4 — Van tekening tot kaart Een duif vliegt over de school. Wat ziet ze? Niet de voordeuren, niet de ramen, niet de gezichten van de kinderen: van daarboven ziet ze alleen de bovenkant van de dingen. De daken van de gebouwen zijn grijze rechthoeken. Het schoolplein is een grote lege vorm met een paar ronde boomkruinen. De paden zijn dunne lijntjes. De duif ziet de school van bovenaf — zoals een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) haar laat zien. ![Het platteland gezien vanuit een luchtballon: akkers, een dorp, een weg, een rivier met een brug, alles van bovenaf gezien.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/img-49b9566a68dc.jpg) *Het platteland gezien vanuit een luchtballon: akkers, een dorp, een weg, een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) met een brug, alles van bovenaf gezien.* ## 4.1 Van opzij gezien, van bovenaf gezien Zet een paar speelgoedblokken op een tafel. Kijk er van opzij naar: je ziet hoe hoog ze zijn, en de blokken achteraan worden verborgen door de blokken vooraan. Ga nu staan en kijk er van bovenaf op neer: je ziet niet meer hoe hoog ze zijn, maar je ziet precies waar elk blok staat en hoe ver ze uit elkaar staan. ![Drie blokken op een tafel: een hoog rood blok, een plat blauw blok en een gele kegel. Van bovenaf is de kegel een cirkel en het hoge blok een vierkant.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/fig-5f683bf19464.svg) *Drie blokken op een tafel: een hoog rood blok, een plat blauw blok en een gele kegel. Van bovenaf is de kegel een cirkel en het hoge blok een vierkant.* **Definitie 4.1 (Plattegrond).** Een *plattegrond* is een tekening van een kleine plek — een kamer, een huis, een school, een tuin — zoals je die recht van bovenaf ziet, kleiner getekend dan in het echt maar met elk deel op de goede plaats. ## 4.2 Kleiner tekenen: de schaal Een klaslokaal is veel te groot om het zoals het is op een vel papier te tekenen. We tekenen het kleiner — maar elk deel moet op dezelfde manier kleiner worden, anders klopt de [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) niet. De makkelijkste manier is ruitjespapier: één hokje op het papier staat voor één meter in het klaslokaal. **Definitie 4.2 (Schaal).** De *schaal* van een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) of een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) vertelt hoeveel kleiner de tekening is dan de echte plek: voor welke afstand op de grond een lengte op de tekening staat. Bijvoorbeeld: *1 hokje staat voor 1 meter*. ![De plattegrond van een klaslokaal op ruitjespapier, met een titel, een legenda, een schaal en een windroos. De noordmuur, met het bord, ligt bovenaan.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/fig-3901aa80d1ae.svg) *De [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van een klaslokaal op ruitjespapier, met een titel, een [legenda](#def-g2-drawing-to-map-legend), een [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) en een [windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions). De noordmuur, met het bord, ligt bovenaan.* **Methode 4.3 (Meten op een plattegrond).** Zo vind je een echte lengte op een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) die op hokjes is getekend: 1. tel de hokjes langs de lengte die je wilt weten; 2. lees de [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) : voor hoeveel staat één hokje? 3. geef het antwoord in meters (of op een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) in kilometers). **Voorbeeld 4.4 (Hoe lang is het klaslokaal?).** Langs de noordmuur van de [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) liggen 10 hokjes. Eén hokje staat voor 1 meter, dus het klaslokaal is 10 meter lang. Langs de westmuur liggen 8 hokjes: het is 8 meter breed. Het bord beslaat 4 hokjes van de noordmuur: het is 4 meter lang. ![De plattegrond van een slaapkamer tekenen op ruitjespapier.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/img-af8639f2148c.jpg) *De [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van een slaapkamer tekenen op ruitjespapier.* ## 4.3 Van plattegrond tot kaart Een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) laat een kleine plek zien. Als we een grotere plek tekenen — een hele stad, een [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), een land — dan tekenen we een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map). **Definitie 4.5 (Kaart).** Een *kaart* is een tekening van een groot stuk van het oppervlak van de Aarde, van bovenaf gezien en veel kleiner getekend dan het in het echt is. Op een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) is een huis veel te klein om te tekenen zoals het echt is. Daarom gebruiken kaartenmakers kleine tekentjes: een stip voor een boerderij, een blauwe lijn voor een [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water), een groene vlek voor een bos. Wat elk teken betekent, staat in een kader naast de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map). **Definitie 4.6 (Legenda).** Een *kaartsymbool* is een klein teken dat voor één soort ding op een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) of een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) staat. De *legenda* is het kader dat elk symbool van de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) laat zien, met wat het betekent. ## 4.4 De weg vinden: de vier windrichtingen en de windroos Om te zeggen waar iets is, is “links” of “rechts” niet genoeg: wat links van jou is, is rechts van iemand die tegenover je staat. Daarom gebruiken mensen vier richtingen die voor iedereen hetzelfde zijn: noord, oost, zuid en west. Je kent ze uit de natuurkundeboeken, van het kompas. ’s Ochtends komt de Zon op in het oosten en ’s avonds gaat ze onder in het westen; noord en zuid liggen er precies tussenin, tegenover elkaar. ![Een windroos. Tussen noord en oost ligt het noordoosten; tussen zuid en west het zuidwesten.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/fig-61d4c7cf3cd6.svg) *Een [windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions). Tussen noord en oost ligt het noordoosten; tussen zuid en west het zuidwesten.* **Definitie 4.7 (Windroos).** Een *windroos* is de ster op een [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) die de richtingen noord, oost, zuid en west aangeeft. Op de meeste [kaarten](#def-g2-drawing-to-map-map) ligt het noorden boven, het oosten rechts, het zuiden onder en het westen links. **Veiligheid.** Kijk nooit naar de Zon om het oosten of het westen te vinden: je ogen kunnen er voor altijd beschadigd door raken. Kijk liever naar de schaduwen, of gebruik een kompas. ## 4.5 Een echte kaart lezen Elke goede [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) heeft vier onderdelen: een **titel** die zegt wat de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) laat zien, een **[legenda](#def-g2-drawing-to-map-legend)**, een **[schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale)** en een **[windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions)** (of op zijn minst een pijl die naar het noorden wijst). Hier is de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van een [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) met [heuvels](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform), de Varden Hills. Het is een verzonnen [dal](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-landform) dat je in dit boek en in de volgende boeken steeds weer zult tegenkomen, elke keer gedetailleerder getekend. ![Een eenvoudige kaart van de Varden Hills, met een titel, een legenda, een schaal en een windroos. De rivier stroomt van west naar oost.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/earth-1/g2-drawing-to-map/fig-3f3754bd285e.svg) *Een eenvoudige [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills, met een titel, een [legenda](#def-g2-drawing-to-map-legend), een [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) en een [windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions). De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) stroomt van west naar oost.* **Methode 4.8 (Een kaart lezen).** 1. Lees de titel: welke plek laat de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) zien? 2. Lees de [legenda](#def-g2-drawing-to-map-legend) : wat betekent elk symbool? 3. Zoek de [windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions) : waar is het noorden? 4. Lees de [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) , en tel hokjes om afstanden te vinden. **Voorbeeld 4.9 (Van de boerderij naar het dorp).** Op de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills ligt de boerderij ten zuiden van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water). Om naar het dorp te gaan, neemt de boer de weg naar het oosten, steekt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) over via de brug en gaat verder naar het noordoosten. Het dorp ligt 5 hokjes ten oosten van de boerderij en 2 hokjes ten noorden ervan: dat is 5 kilometer naar het oosten en 2 kilometer naar het noorden. ## 4.6 Oefeningen **Oefening 4.1 ★.** Wordt een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) getekend zoals je iets van opzij ziet, of van bovenaf? **Oplossing van Oefening 4.1.** Zoals je het van bovenaf ziet. **Oefening 4.2 ★.** Wat is er op de [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van het klaslokaal in het blauw getekend bij de westmuur? Wat staat er in de noordoostelijke hoek? **Oplossing van Oefening 4.2.** De blauwe lijnen bij de westmuur zijn de ramen. In de noordoostelijke hoek staat de kast. **Oefening 4.3 ★.** Noem de vier onderdelen die elke goede [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) moet hebben. **Oplossing van Oefening 4.3.** Een titel, een [legenda](#def-g2-drawing-to-map-legend), een [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) en een [windroos](#def-g2-drawing-to-map-directions) (of een pijl die naar het noorden wijst). **Oefening 4.4 ★.** Welke richting ligt op de meeste [kaarten](#def-g2-drawing-to-map-map) bovenaan? Welke ligt links? **Oplossing van Oefening 4.4.** Het noorden ligt bovenaan; het westen ligt links. **Oefening 4.5 ★.** Op de [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van het klaslokaal beslaat een tafel van leerlingen 2 hokjes bij 1 hokje. Hoe lang en hoe breed is die tafel in het echte klaslokaal? **Oplossing van Oefening 4.5.** Eén hokje staat voor 1 meter: de tafel is 2 meter lang en 1 meter breed. **Oefening 4.6 ★.** Waar staat het bruine vierkantje op de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills voor? En de groene vlek? **Oplossing van Oefening 4.6.** Het bruine vierkantje is de boerderij; de groene vlek is het bos. **Oefening 4.7 ★★.** Ligt het bos op de [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills ten noorden of ten zuiden van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water)? Ligt het ten oosten of ten westen van de boerderij? **Oplossing van Oefening 4.7.** Het bos ligt ten zuiden van de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) en ten oosten van de boerderij. **Oefening 4.8 ★★.** De hele [kaart](#def-g2-drawing-to-map-map) van de Varden Hills is 10 hokjes van west naar oost en 8 hokjes van zuid naar noord. Hoeveel kilometer is dat in elke richting? **Oplossing van Oefening 4.8.** Eén hokje staat voor 1 kilometer: 10 kilometer van west naar oost en 8 kilometer van zuid naar noord. **Oefening 4.9 ★★.** Hoeveel tafels van leerlingen staan er op de [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van het klaslokaal? Een leerling zit aan de tafel die het dichtst bij de deur staat. Staat die in het noorden of in het zuiden van het klaslokaal? **Oplossing van Oefening 4.9.** Drie rijen van drie tafels: 9 tafels. De deur zit in het zuidelijke deel van de oostmuur, dus de tafel die het dichtst bij de deur staat, staat in het zuiden (in de zuidoostelijke hoek van het lokaal). **Oefening 4.10 ★★.** Lucas tekent een [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan) van zijn slaapkamer. Zijn bed is 2 meter lang. Hoeveel hokjes lang is het bed op zijn [plattegrond](#def-g2-drawing-to-map-plan), met de [schaal](#def-g2-drawing-to-map-scale) “1 hokje staat voor 1 meter”? Zijn slaapkamer is 4 meter lang en 3 meter breed: hoeveel hokjes beslaat de hele kamer? **Oplossing van Oefening 4.10.** Het bed is 2 hokjes lang. De kamer is 4 hokjes bij 3 hokjes: 3 rijen van 4 hokjes, dat is $4 + 4 + 4 = 12$ hokjes. **Oefening 4.11 ★★.** Lena zegt: “De [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt links van mij.” Waarom weten we dan nog niet waar de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt? Zeg het opnieuw op een manier die voor iedereen klopt, als ze op de boerderij van de Varden Hills staat. **Oplossing van Oefening 4.11.** “Links” hangt ervan af welke kant Lena op kijkt: als ze zich omdraait, ligt de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) rechts van haar. Voor iedereen: “de [rivier](https://one-course.com/books/earth/1/nl/chapter/2-landschappen-om-ons-heen#def-g1-landscapes-around-us-water) ligt ten noorden van de boerderij”.