---
title: "Drijven en zinken"
book: "Natuurkunde basisschool en onderbouw"
subject: physics
language: nl
chapter: 5
exercises: 9
source: https://one-course.com/books/physics/1/nl/chapter/5-drijven-en-zinken
---

# Hoofdstuk 5 — Drijven en zinken

Laat een kiezelsteen in een plas vallen: hij verdwijnt naar de bodem. Laat een blaadje vallen: het vaart bovenop als een bootje. Badtijd, plassen en vijvers stellen allemaal dezelfde vraag — wat [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words), wat [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words), en kunnen we het raden voordat we het erin laten vallen?

## 5.1 Drijven of zinken?

**Definitie 5.1 (Drijven en zinken).**

Een ding *drijft* als het water het bovenaan draagt; het *zinkt* als het naar de bodem gaat. Een kurk drijft; een kiezelsteen zinkt.

**Methode 5.2 (Een eerlijke drijfproef).**

1. Vul een grote kom (of de gootsteen) met water;
2. leg het voorwerp *voorzichtig* op het water — niet gooien: door een plons kan zelfs een drijver even onderduiken;
3. laat het helemaal los en wacht terwijl je tot $5$ telt;
4. kijk: bovenop ligt een drijver, op de bodem ligt een zinker.

Onderzoek elk voorwerp op dezelfde manier, dan is de vergelijking eerlijk.

**Voorbeeld 5.3 (Probeer het: het sorteerspel).**

Verzamel een kurk, een muntje, een plastic lepel, een metalen lepel, een kiezelsteen, een potlood en een droog blaadje, en onderzoek ze één voor één met [Methode 5.2](#met-g1-floating-and-sinking-test). Drijvers: de kurk, de plastic lepel, het potlood, het blaadje. Zinkers: het muntje, de metalen lepel, de kiezelsteen. Zeg vóór elke proef je gok hardop — dat noemen wetenschappers een *voorspelling*, en je vergissen is het leukste deel.

![Na het sorteerspel: drijvers varen bovenop het water, zinkers liggen op de bodem.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/physics-1/g1-floating-and-sinking/fig-df434e0be48a.svg)

*Na het sorteerspel: drijvers varen bovenop het water, zinkers liggen op de bodem.*

![Een appel die drijft in een kom water: hij ligt diep, met het grootste deel onder het oppervlak — en toch drijft hij.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/physics-1/g1-floating-and-sinking/img-db2e24d4cf6b.jpg)

*Een appel die [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) in een kom water: hij ligt diep, met het grootste deel onder het oppervlak — en toch [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) hij.*

## 5.2 Zwaar is niet het hele verhaal

Veel mensen gokken: “zware dingen [zinken](#def-g1-floating-and-sinking-words), lichte dingen [drijven](#def-g1-floating-and-sinking-words)”. Het water heeft een verrassing voor hen.

**Voorbeeld 5.4 (De boomstam en het muntje).**

Een omgevallen boomstam is veel te zwaar om op te tillen — en toch [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) hij de rivier af. Een klein muntje weegt minder dan een koekje — en toch [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words) het meteen. Zwaar-of-licht kan dus niet de hele regel zijn: de reusachtige stam [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) terwijl het piepkleine muntje verdrinkt.

**Voorbeeld 5.5 (Het gaat om het materiaal).**

Kijk terug naar het sorteerspel: de plastic lepel dreef en de metalen lepel zonk, terwijl ze dezelfde vorm hebben en hetzelfde werk doen. Het verschil zit in het *materiaal* waarvan ze gemaakt zijn — hout, kurk en de meeste kunststoffen zijn drijvende materialen; metaal, steen en glas zijn zinkende materialen. Een ding gedraagt zich meestal zoals zijn materiaal: hout [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words), of het nu een takje is of een hele stam.

**Opmerking 5.6 (Een snufje raadsel).**

*Waarom* [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) hout en [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words) metaal? Dat is een echte vraag, en het volledige antwoord is een van de schatten van deze cursus — het heeft ideeën nodig die pas in latere jaren komen. Voorlopig verzamelen we goede waarnemingen; het “waarom” treft ons dan voorbereid aan.

## 5.3 Het water duwt terug

**Voorbeeld 5.7 (Probeer het: duw de bal onder).**

Pak in bad een drijvende bal en duw hem met je handpalm langzaam onder water. Voel je dat? Het water duwt hem terug omhoog, en harder naarmate je dieper duwt — en als je hand uitschiet, springt de bal het water uit. Het water *laat* drijvers niet alleen maar bovendrijven: het houdt ze actief omhoog, zoals jouw handen een baby vasthouden.

![Een bal onder water gehouden: jouw hand duwt omlaag, het water duwt omhoog. Laat los, en de duw van het water wint.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/physics-1/g1-floating-and-sinking/fig-44fa16965f38.svg)

*Een bal onder water gehouden: jouw hand duwt omlaag, het water duwt omhoog. Laat los, en de duw van het water wint.*

**Voorbeeld 5.8 (Het bootje van klei).**

Rol een klomp boetseerklei tot een bal en laat hem in het water vallen: hij [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words) — klei is een zinkend materiaal. Neem nu *dezelfde* klomp en kneed er een schaaltje met hoge randen van, en zet dat voorzichtig op het water: het [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words)! Hetzelfde materiaal, dezelfde klomp — alleen de vorm is veranderd. Een brede, holle vorm geeft het water meer om tegenaan te duwen. Dat is het geheim van de grote schepen: metaal is een zinkend materiaal, maar een metalen scheepsromp heeft de vorm van een reusachtige holle schaal.

![Eén klomp klei, twee vormen, twee lotgevallen. De holle schaalvorm geeft het water meer om omhoog te houden.](https://one-course.com/images/onecourse/chapters/physics-1/g1-floating-and-sinking/fig-fcccd2a19d1b.svg)

*Eén klomp klei, twee vormen, twee lotgevallen. De holle schaalvorm geeft het water meer om omhoog te houden.*

## 5.4 Oefeningen

**Oefening 5.1 ★.**

Sorteer in drijvers en zinkers: een kurk; een sleutel; een droog takje; een knikker; een plastic eendje; een steen.

**Oplossing van Oefening 5.1.**

Drijvers: de kurk, het droge takje, het plastic eendje. Zinkers: de sleutel, de knikker, de steen.

**Oefening 5.2 ★.**

Waarom moet je in [Methode 5.2](#met-g1-floating-and-sinking-test) het voorwerp voorzichtig op het water leggen in plaats van het erin te gooien?

**Oplossing van Oefening 5.2.**

Door een plons kan zelfs een drijver even onderduiken, dus een gegooid voorwerp kan je op het verkeerde been zetten. Het voorzichtig neerleggen en even wachten maakt de proef eerlijk.

**Oefening 5.3 ★.**

Nora gokt vóór de proef: “De metalen lepel zal [drijven](#def-g1-floating-and-sinking-words), want lepels [drijven](#def-g1-floating-and-sinking-words).” Wat gebeurde er in het sorteerspel? Waar moet Nora naar kijken in plaats van naar waar de vorm voor dient: naar het materiaal of naar de naam?

**Oplossing van Oefening 5.3.**

De metalen lepel zonk terwijl de plastic lepel dreef. Nora moet kijken naar het *materiaal* waarvan een ding gemaakt is, niet naar de naam of het gebruik.

**Oefening 5.4 ★.**

Noem één ding dat zwaar is en [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words), en één ding dat [licht](https://one-course.com/books/physics/1/nl/chapter/3-licht-en-schaduw#def-g1-light-and-shadows-source) is en [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words). Wat laat dit zien over de gok “zware dingen [zinken](#def-g1-floating-and-sinking-words)”?

**Oplossing van Oefening 5.4.**

Zwaar en drijvend: een boomstam (of een schip). [Licht](https://one-course.com/books/physics/1/nl/chapter/3-licht-en-schaduw#def-g1-light-and-shadows-source) en zinkend: een muntje (of een sleutel). “Zware dingen [zinken](#def-g1-floating-and-sinking-words)” is dus een slechte regel — het gewicht alleen beslist niet.

**Oefening 5.5 ★.**

Een takje [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words). Zal een hele boomstam ook [drijven](#def-g1-floating-and-sinking-words)? Welk voorbeeld uit het hoofdstuk helpt je bij het antwoord?

**Oplossing van Oefening 5.5.**

Ja — hout is een drijvend materiaal, en een ding gedraagt zich meestal zoals zijn materiaal, takje of stam. De stam van [Voorbeeld 5.4](#ex-g1-floating-and-sinking-log) [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) de rivier af.

**Oefening 5.6 ★.**

Duw in bad een drijvende bal onder water en laat hem dan los. Wat voel je terwijl je duwt, en wat doet de bal als je loslaat?

**Oplossing van Oefening 5.6.**

Terwijl je duwt, voel je dat het water de bal terug omhoog duwt, en harder naarmate hij dieper komt. Als je loslaat, schiet de bal weer naar boven — de duw van het water wint.

**Oefening 5.7 ★.**

Schepen zijn van metaal gemaakt, en metaal is een zinkend materiaal. Welke vorm redt het schip? Welke proef uit het hoofdstuk laat dat zien?

**Oplossing van Oefening 5.7.**

De holle schaalvorm: een brede romp met hoge zijkanten geeft het water meer om tegenaan te duwen. Het kleibootje van [Voorbeeld 5.8](#ex-g1-floating-and-sinking-boat) laat het zien — hetzelfde materiaal, maar in schaalvorm [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) het.

**Oefening 5.8 ★.**

Onderzoek het in bad: [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) of [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words) een volle, dichtgedraaide fles water? En diezelfde fles leeg, met de dop erop? Zeg eerst je gokken, en probeer het dan.

**Oplossing van Oefening 5.8.**

De volle, dichtgedraaide fles [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) diep in het water (bij de meeste flessen maar net); de lege fles met de dop erop [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) hoog en vaart bovenop het water — er zit vooral lucht in.

**Oefening 5.9 ★★.**

Het kleibootje van Leo [drijft](#def-g1-floating-and-sinking-words) prima — tot hij het weer tot een bal platdrukt, en het [zinkt](#def-g1-floating-and-sinking-words). “Het water werd moe van het vasthouden,” zegt Leo. Geef een betere verklaring, met behulp van [Voorbeeld 5.8](#ex-g1-floating-and-sinking-boat).

**Oplossing van Oefening 5.9.**

Het water wordt nooit moe. Platgedrukt tot een bal geeft de klei het water maar een klein rond onderkantje om tegenaan te duwen; gekneed tot een hol bootje spreidt dezelfde klomp zich breed uit, en de duw van het water op die hele onderkant is genoeg om het te dragen. De vorm is veranderd, niet het water.