বইগুলো এখনো বাংলা ভাষায় পাওয়া যায় না — Nederlands সংস্করণ দেখানো হচ্ছে।
Aard- en ruimtewetenschappen basisschool en onderbouw · শ্রেণি 1–9
2Landschappen om ons heen
Mia en haar opa zijn helemaal naar boven geklommen, de heuvel achter het dorp op. Bovenop gaan ze in het gras zitten om op adem te komen, en ze kijken. Onder hen staan de rode daken van het dorp dicht om de kerk heen. Een rivier kronkelt tussen groene en gele akkers en stroomt onder een brug door. Op de volgende heuvel staat een donker bos. En heel, heel ver weg, helemaal aan het eind van het land, ligt een dun blauw streepje.
“Dat is de zee,” zegt opa.
Alles wat Mia vanaf de top van de heuvel kan zien, dichtbij en ver weg, is een landschap.
2.1 Wat is een landschap?
Definitie 2.1 (Landschap)
Een landschap is alles wat we in één blik van het land kunnen zien, van waar we staan tot aan de verre horizon: de vorm van de grond, het water, de planten en de dingen die mensen hebben gebouwd.
Een landschap heeft delen die dichtbij zijn en delen die ver weg zijn. Het deel dat het dichtst bij ons is, zit onderaan in wat we zien; het lijkt groot en we zien er alle details van. Het verre deel zit bovenaan, vlak bij de hemel; het lijkt klein en bleek.
2.2 De vormen van het land
De grond is niet overal vlak. Op sommige plaatsen rijst hij hoog op naar de hemel; op andere zakt hij weg in lange laagten; elders is hij vlak zover we kunnen kijken. Elke vorm krijgt een naam.
Definitie 2.2 (Landvormen)
Een landvorm is een vorm van het oppervlak van het land.
- Een berg is een heel hoge landvorm met steile hellingen; zijn hoogste punt heet de top. Op de hoogste bergen ligt zelfs in de zomer sneeuw.
- Een heuvel is een landvorm die boven het land eromheen uitsteekt, lager en ronder dan een berg.
- Een dal is een lange, lage laagte tussen heuvels of bergen; onderin stroomt vaak een rivier.
- Een vlakte is een breed, vlak en laag stuk land.
Voorbeeld 2.3 (Berg of heuvel?)
Er is geen precieze hoogte waarop een heuvel een berg wordt. We kijken naar de vorm: een berg is hoog en steil, vaak rotsig, soms met sneeuw op de top; een heuvel is lager en ronder, vaak begroeid met gras, akkers of bos, en we kunnen in korte tijd naar zijn top lopen.
2.3 Water in het landschap
Water hoort bij de meeste landschappen. Het stroomt van de heuvels en de bergen naar beneden, verzamelt zich in laagten en bereikt de zee.
Definitie 2.4 (Water in een landschap)
Een rivier is water dat altijd stroomt, in een lange bedding, van hoger land naar beneden tot in een meer of in de zee. Een meer is een groot water met land eromheen. De kust is de plek waar het land de zee raakt.
Opmerking 2.5 (Water stroomt altijd naar beneden)
Een rivier stroomt altijd van hoger naar lager gelegen grond. Daarom lopen rivieren onderin dalen, en daarom komen ze uiteindelijk in een meer of in de zee uit: die liggen lager dan het land eromheen.
2.4 Natuurlijke en door mensen gemaakte delen
Sommige delen van een landschap waren er al voordat er mensen kwamen: de bergen, de rivieren, de bossen. Andere delen zijn door mensen gemaakt: huizen, wegen, bruggen, akkers.
Definitie 2.6 (Natuurlijke en door mensen gemaakte delen)
Een natuurlijk element van een landschap is een deel dat niet door mensen gemaakt is: een berg, een rivier, een meer, een bos, een strand. Een door mensen gemaakt element is een deel dat mensen gemaakt of gevormd hebben: een huis, een weg, een brug, een haven, een akker, een tuin.
2.5 Landschappen veranderen
Een landschap blijft niet voor altijd hetzelfde. Sommige veranderingen gaan snel, andere zo langzaam dat niemand ze in een heel mensenleven ziet.
- Met de seizoenen: de akkers zijn bruin na het ploegen, groen in de lente en goudgeel voor de oogst; de bomen verliezen hun bladeren in de herfst; in de winter kan sneeuw alles bedekken.
- Door de mensen: een dorp groeit uit tot een stad; een bos wordt gekapt om er akkers van te maken; een nieuwe weg en een brug gaan over het dal.
- Door water en weer: na een zware storm kan een rivier buiten haar oevers treden en een paar dagen de akkers bedekken; aan de kust slijten de golven de rotsen langzaam weg.
Voorbeeld 2.7 (Stad en platteland)
In een stad is bijna alles wat we zien gebouwd: straten, huizen, winkels, bruggen, parken. Op het platteland zien we vooral akkers, bossen en weilanden, met hier en daar een boerderij of een dorp. Allebei zijn het landschappen. Zelfs midden in een grote stad zijn de vormen van het land er nog: een rivier stroomt door de stad, en sommige straten gaan een heuvel op.
2.6 Een landschap beschrijven
Methode 2.8 (Een landschap beschrijven in vier stappen)
Zo beschrijf je een landschap, vanaf een heuveltop of op een plaatje:
Voorbeeld 2.9 (Het landschap van Mia)
Op de voorgrond: het gras boven op de heuvel. Op de middengrond: een dal met een rivier, een brug en een dorp, met akkers eromheen, en een bos op de volgende heuvel. Op de achtergrond: een vlakte en, aan het eind van het land, de kust en de zee. Natuurlijk: de heuvels, het dal, de rivier, het bos, de zee. Door mensen gemaakt: het dorp, de kerk, de brug, de akkers.
2.7 Oefeningen
Oefening 2.1 ★
Noem de vier vormen van het land die je in dit hoofdstuk hebt geleerd.
Oefening 2.2 ★
Oefening 2.3 ★
Natuurlijk of door mensen gemaakt? Een rivier; een weg; een bos; een brug; een strand; een huis.
Oplossing
Oplossing van Oefening 2.3.
Natuurlijk: de rivier, het bos, het strand. Door mensen gemaakt: de weg, de brug, het huis.
Oefening 2.4 ★
Waar is de kust: waar het land een rivier raakt, of waar het land de zee raakt?
Oplossing
Oplossing van Oefening 2.4.
Waar het land de zee raakt.
Oefening 2.5 ★
Kijk naar het plaatje van de bergen met hun dorp. Noem één natuurlijk element en één door mensen gemaakt element.
Oplossing
Oplossing van Oefening 2.5.
Bijvoorbeeld: natuurlijk zijn de bergen, het bos op de hellingen of de beek; door mensen gemaakt zijn een huis of de kerk van het dorp.
Oefening 2.6 ★
Welke landvorm is op de tekening van de vormen van het land het hoogst? Waar stroomt de rivier?
Oefening 2.7 ★★
Waar komt een rivier vandaan, en waar gaat ze naartoe? Waarom stroomt ze nooit omhoog naar de top van een heuvel?
Oefening 2.8 ★★
Op een plaatje van een landschap lijkt een boom onderaan groter dan een hele heuvel bovenaan. Hoe komt dat?
Oplossing
Oplossing van Oefening 2.8.
De boom is dichtbij, op de voorgrond; de heuvel is ver weg, op de achtergrond. Dingen die ver weg zijn, lijken kleiner dan dingen die dichtbij zijn.
Oefening 2.9 ★★
Beschrijf het plaatje van de vlakte met haar rivier in drie stroken: wat staat er op de voorgrond, op de middengrond en op de achtergrond?
Oefening 2.10 ★★
Een tarweveld is groen of goudgeel, net als gras. Waarom zeggen we dat het een door mensen gemaakt element van het landschap is en geen natuurlijk element?
Oplossing
Oplossing van Oefening 2.10.
Omdat mensen het gemaakt hebben: ze hebben het land vrijgemaakt, geploegd en de tarwe gezaaid. Zonder mensen zou daar gras, struikgewas of bos groeien, geen tarweveld.
Oefening 2.11 ★★
Kijk naar de tekening van het dal lang geleden en vandaag. Noem twee dingen die niet veranderd zijn en drie dingen die mensen hebben toegevoegd.