CoachDe ontsteking is het antwoord van doorbloed weefsel op beschadiging of besmetting, geregisseerd door cytokinen — de kleine signaaleiwitten van afweercellen, hier vooral TNF, interleukine-1 en interleukine-6 van geactiveerde macrofagen — en door chemokinen, de cytokinen die de migratie sturen. Haar stappen verklaren de tekenen van Celsus. Histamine uit mestcellen, stikstofmonoxide en prostaglandines verwijden de arteriolen: de roodheid en de warmte. Het endotheel van de venulen trekt samen en laat plasma door, waarvan de eiwitten — complement, antilichamen, stollingsfactoren — het weefsel overspoelen: de zwelling. Bradykinine en prostaglandine E maken de zenuwuiteinden gevoelig: de pijn. En de leukocyten komen aan door extravasatie: TNF en interleukine-1 laten het endotheel selectines tonen, waarop voorbijkomende neutrofielen haken en rollen; chemokinen (interleukine-8) op het endotheeloppervlak activeren de integrines van de neutrofielen, die stevig aan adhesiemoleculen van het endotheel binden en de cel stilzetten; en de neutrofiel wringt zich tussen de endotheelcellen door en volgt de chemokinegradiënt het weefsel in — de hele reeks in enkele minuten, tot een miljoen cellen per uur naar een besmette plek.
Voorbeelden
Voorbeeld 15.7 (Sepsis)
Een ontsteking die tot een splinter beperkt blijft is een genezing; dezelfde reacties door het hele lichaam zijn een ramp. Wanneer bacteriën of hun lipopolysacharide in hoeveelheid het bloed bereiken, laten macrofagen overal tegelijk TNF en interleukine-1 los: elk vat verwijdt zich en gaat lekken, de bloeddruk stort in, de stolling wordt in tienduizend haarvaten geactiveerd en verbruikt de stollingsfactoren, en de organen begeven het bij gebrek aan doorbloeding — de septische shock, die een kwart tot de helft van wie zij treft doodt, zo’n elf miljoen mensen per jaar. Enkele microgrammen lipopolysacharide in een vrijwilliger gespoten geven binnen twee uur koorts, koude rillingen en een daling van de bloeddruk; een muis zonder TLR4 trekt zich niets aan van een dosis die honderd keer dodelijk is. De ziekte is de reactie van de gastheer, en de antibiotica die de bacteriën doden kunnen haar enkele uren lang verergeren door meer endotoxine vrij te maken.