Biologie · Begrippenlijst

Wat is Lipide, vetzuur?

Ook bekend als: lipide · vetzuur · verzadigd vetzuur · onverzadigd vetzuur

Definitie 9.1 Universitaire biologie — jaar 1 · Hoofdstuk 9 — Lipiden

Lipiden zijn de biologische moleculen die niet door een gemeenschappelijke bouw maar door een gemeenschappelijke eigenschap worden omschreven: zij zijn onoplosbaar in water en oplosbaar in apolaire oplosmiddelen. De meeste zijn op vetzuren gebouwd: carbonzuren met een onvertakte koolwaterstofketen van 12 to 2412\text{ to }24\, koolstoffen, vrijwel altijd een even aantal (zij worden telkens twee koolstoffen tegelijk opgebouwd, Hoofdstuk 16). Een verzadigd vetzuur heeft alleen enkelvoudige bindingen en een rechte, buigzame keten; een onverzadigd vetzuur heeft een of meer dubbele bindingen, in de cis-stand, die elk een stijve knik van ongeveer 3030^\circ in de keten leggen. Notatie: C18:1 Δ9\Delta^9 is een zuur met 18 koolstoffen en één dubbele binding na koolstof 9 (oliezuur); een omega-3-zuur heeft zijn laatste dubbele binding drie koolstoffen van het methyluiteinde.

Twee vetzuren met 18 koolstoffen. De verzadigde keten is recht en pakt zich dicht tegen haar buren; de cis-dubbele binding van oliezuur buigt de keten en houdt de buren op afstand, en daarom is oliezuur bij kamertemperatuur vloeibaar en stearinezuur vast.
Twee vetzuren met 18 koolstoffen. De verzadigde keten is recht en pakt zich dicht tegen haar buren; de cis-dubbele binding van oliezuur buigt de keten en houdt de buren op afstand, en daarom is oliezuur bij kamertemperatuur vloeibaar en stearinezuur vast.

Voorbeelden

Voorbeeld 9.9 (Galzouten)

Voedingsvet komt als olie in de darm aan; het lipase dat het verteert werkt alleen op het grensvlak van olie en water. Galzouten, amfifiele afgeleiden van cholesterol, bekleden het vet tot druppels van een micrometer, waarmee zij het grensvlak duizendvoudig vergroten, en vervoeren daarna de vrijgekomen vetzuren, in micellen, naar de opnemende cellen (Hoofdstuk 22). Zeep gebruikt dezelfde truc.

Lees in het hoofdstuk →